Open Banking, i referuar edhe si “bankingu i hapur”, është një praktikë që u jep ofruesve të shërbimeve financiare të palëve të treta akses në bankën e konsumatorit, transaksionet dhe të dhëna të tjera financiare nga bankat dhe institucionet financiare jobankare nëpërmjet ndërfaqeve të programimit të aplikacioneve (API). Kjo qasje mundëson integrimin e llogarive dhe të dhënave nëpër institucione të ndryshme, duke përfituar konsumatorët, subjektet financiare dhe ofruesit e shërbimeve të palëve të treta.
Open Banking po shfaqet si një shtytës i rëndësishëm i inovacionit, i vendosur për të transformuar industrinë bankare dhe duke ngritur mundësi të reja për kompanitë fintech dhe mënyra të reja inovative për të bërë pagesa elektronike të menjëhershme.
Në Open Banking, bankat dhe institucionet financiare ndajnë të dhënat e klientëve me ofruesit e palëve të treta të autorizuara përmes API-ve të sigurta (siç përshkruhet në PSD2) të cilat janë institucione pagesash të autorizuara që duhet të respektojnë rregulloret kundër pastrimit të parave, financimit të terrorizmit dhe transferimit të fondeve.
Këto të dhëna mund të përfshijnë bilancet e llogarisë, historinë e transaksioneve dhe informacione të tjera financiare për çdo klient që ka një lidhje me Bankën. Zakonisht klientët duhet të japin pëlqimin, si p.sh. të zgjedhin një kuti në ekranin e kushteve të shërbimit në një aplikacion në internet, për të lejuar këtë akses. Ofruesit e autorizuar të palëve të treta më pas mund të përdorin API për të përdorur të dhënat e përbashkëta, duke përfshirë informacionin rreth palëve financiare të klientit.
Këto të dhëna mund të përdoren për qëllime të ndryshme, të tilla si krahasimi i llogarive dhe historisë së transaksioneve të klientit me opsione të ndryshme shërbimesh financiare, grumbullimi i të dhënave nëpër institucione për të krijuar profile marketingu ose aplikacione të ndryshme të dobishme në fushën e shërbimeve financiare (si buxhetimi, lista e pagave, aplikacionet e debitimit direkt etj…), ose fillimi i transaksioneve të reja dhe ndryshimeve të llogarisë në emër të klientit.
Nëpërmjet praktikave të hapura bankare, konsumatorët mund të aksesojnë një gamë më të gjerë produktesh bankare të cilat janë më të përshtatura bazuar në profilin dhe nevojat e tyre, të cilat mund të analizohen nga ofruesit e shërbimeve të autorizuara të palëve të treta. Open Banking ka potencialin për të transformuar frymën konkurruese dhe përvojën e klientit brenda industrisë bankare.
Gjithashtu, Open Banking ofron përfitime premtuese nga ana e institucioneve të vogla të shërbimeve të pagesave, të cilat mund të çojnë në rritjen e mundësisë së uljes së kostove për konsumatorët përfundimtarë dhe teknologjive të reja më innovative. Mirëpo, gjithashtu paraqet rreziqe të rëndësishme për konsumatorët pasi të dhënat e tyre ndahen më gjerësisht me palët e treta si subjekt i të dhënave. Këto rreziqe përfshijnë thyerje të mundshme për privatësinë dhe sigurinë e të dhënave. Për të adresuar këto shqetësime të privatësisë, pajtueshmëria me kuadrin rregullator është thelbësore. Institucionet financiare dhe ofruesit e shërbimeve si palë të treta duhet t’u përmbahen disa rregullave kryesore.
Bashkimi Evropian ka punuar intensivisht për përmirësimin e kuadrit rregullator në lidhje me praktikat e hapura bankare. Ata kanë lëshuar një sërë ligjesh dhe direktivash që rregullojnë aktivitetin e ofruesve të shërbimeve të pagesave në BE. Nëpërmjet tyre, ata synojnë të mbrojnë të dhënat dhe të drejtat e konsumatorëve dhe mundësojnë mjedisin e hapur bankar në të cilin operojnë pagesat dhe shërbimet financiare në Evropë.
Në vitin 2009, u lançua direktiva 2009/110/EC mbi Direktivën e Shërbimit të Pagesave (PSD1), direktiva e parë e shërbimeve të pagesave që synonte të krijonte një treg të vetëm të pagesave me pakicë në të gjithë Evropën, për t’i bërë pagesat ndërkufitare më të lehta dhe më të sigurta. Në PSD1 u krijua “Furnizuesit e Shërbimeve të Pagesave” (PSP’s) ose të ashtuquajturat Institucione të Pagesave. Ato janë institucione jo-bankare që ofrojnë shërbime pagese përmes një sërë rregulloresh të vendosura nga organet rregullatore të BE-së si Parlamenti Evropian dhe Këshilli i Bashkimit Evropian.
Nëpërmjet PSD1, këto institucione duhet të jenë më transparente për sa i përket tarifave të transaksionit, kohës së ekzekutimit dhe kursit përkatës. Në këtë kohë, u krijua zona e vetme e pagesave në euro (SEPA), e cila u mundëson qytetarëve të BE-së të kryejnë pagesa të menjëhershme pa para nëpërmjet transfertave të debitit direkt ose kreditit brenda dhe jashtë BE-së, në një mjedis të shpejtë dhe të sigurt. Ky kuadër ligjor i ri dhe i përmirësuar i shërbimit të pagesave krijoi më shumë hapësirë për rritjen e kompanive të fintech dhe ofruesve të shërbimeve të pagesave.
Një vështrim mbi evoluimin e direktivave të shërbimit të pagesave të miratuara nga Parlamenti Evropian dhe Këshilli i Bashkimit Evropian
Ndërsa volumi i pagesave të menjëhershme u rrit jashtëzakonisht, u rrit edhe numri i startup-eve fintech dhe ofruesve të shërbimeve të pagesave. Si e tillë, dera për sistemet inovative të integruara u hap gjerësisht, shkëmbimi i të dhënave dhe rreziku i mundshëm në lidhje me mbrojtjen e të dhënave, transparencën dhe njohjen e klientit u rrit gjithashtu.
Si i tillë, rregullatorët e BE-së, në vitin 2018, përditësuan PSD1 dhe u konsoliduan me fokus shtesë në ndarjen e të dhënave dhe ofruesit e palëve të treta. PSD2 ka vendosur rregulla më të rrepta për sa i përket vërtetimit të klientit dhe sigurisë së të dhënave. Në atë kohë, prezantimi i institucioneve të Ofruesit të Shërbimit të Informacionit të Llogarisë (AISP) dhe Ofruesve të Shërbimeve të Inicimit të Pagesave (PISP) bëri të mundur krijimin e sistemit të pagesave open banking.
Ndërsa AISP-të mund të shkëmbejnë dhe mbledhin të dhëna me bankat në modalitetin vetëm për lexim, PISP-të mund të iniciojnë pagesa drejt dhe nga një llogari bankare e çdo klienti individi ose biznesi, duke rritur shanset e cenueshmërisë së të dhënave. AISP dhe PISP mund të ndërtojnë ndërfaqen e tyre dhe t’i integrojnë ato me bankat dhe institucionet e tjera financiare duke lejuar më shumë hapësirë për ndarjen e të dhënave.
Për rregullatorët kjo do të thotë një terren i ri për çështjet e shkeljes së privatësisë së të dhënave, çështjet e mundshme të mashtrimit dhe rritjen e konkurrencës midis bankave dhe fintech. Në përputhje me këtë, BE-ja po punon në bazën e PSD2 për direktivën e re PSD3 dhe Rregulloren e Shërbimit të Pagesave që do të kodifikojë PSD2 në ligj. Sipas rregulloreve të PSD3, PSP duhet t’i kushtojë më shumë vëmendje identifikimit të fortë të klientit duke verifikuar në mënyrë rigoroze identitetin e klientëve në momentin e rregjistrimit. Ata duhet të verifikojnë IBAN-in e përdoruesit për çdo transfertë krediti brenda BE-së, duke ulur ndryshimet e mundshme të mashtrimit. Përveç kësaj, ata duhet të edukojnë bazën e klientëve të tyre edhe për çështje të mundshme mashtrimi.
Ndërsa bankat janë më të fuqishme për këto çështje pasi ato operojnë në një treg shumë të rregulluar dhe kanë sisteme të përshtatshme kundër mashtrimit, AISP dhe PISP do të preken më shumë nga këto rregullore shtesë. Një tjetër ndryshim në PSD3 është se bankat do të detyrohen të lejojnë infrastrukturën e fintech-it të aksesojë të dhënat e tyre dhe duhet të sigurojnë që të dhënat e tyre të mbeten të disponueshme për AISP dhe PISP për të reduktuar dështimet e mundshme të funksionimit gjatë mosdisponueshmërisë së të dhënave të bankave.
Bankat duhet të ofrojnë informacion shtesë në lidhje me API-të e tyre ekzistuese, performancën dhe kostot, në mënyrë që palët e treta të mund të zgjedhin se me cilin institucion dëshirojnë të bashkëpunojnë. Sipas PSD3, bankat duhet të shpjegojnë arsyet nëse nuk duan të japin akses për AISP dhe PISP në API-të e tyre.
PSD3 inkurajon bankat të krijojnë partneritete të qëndrueshme me kompanitë fintech. Bankat posedojnë të dhëna të gjera dhe burime të konsiderueshme financiare që FinTech nuk mund t’i rivalizojë, ndërsa FinTech kanë fleksibilitetin për të inovuar dhe zhvilluar produkte të specializuara për raste të veçanta përdorimi nga bankat.]
Këto përpjekje do të udhëheqin një rrugë të re inovacioni përmes bashkëpunimit duke ofruar produkte më të mira me kosto më të ulëta në një mjedis më miqësor ndaj konsumatorit./Evisa Kushi, MBA & LLM candidate in Finance & Business Law
