Historia e krimit të organizuar shqiptar fillon me një vakum pushteti. Është fillimi i viteve 1990, regjimi komunist i Enver Hoxhës sapo kishte rënë dhe Shqipëria mbeti pa një strukturë të fortë ekonomike, me institucione të brishta dhe një agjenci ligjzbatuese të papërgatitur.
Pika e kthesës erdhi në vitin 1997. Rënia e skemave piramidale zhduku kursimet e qindra mijëra familjeve. Shpërthyen trazira, arsenale ushtarake u plaçkitën dhe miliona armë dolën jashtë kontrollit. Nga kaosi, dolën dhe u konsoliduan grupe kriminale, të afta të pushtonin hapësirat e lëna bosh nga shteti.
Italia si destinacioni i parë
Gjatë këtyre viteve, mijëra qytetarë shqiptarë kaluan Adriatikun. Imazhi i anijes “Vlora” e mbushur me emigrantë në portin e Barit mbetet një pamje simbolike e atij eksodi.
Brenda këtyre flukseve migratore, krahas atyre që kërkonin punë dhe stabilitet, u përfshinë edhe rrjete kriminale në zhvillim e sipër.
Afërsia gjeografike dhe rrugët e shkurtra detare e bënë Italinë një vend ideal. Fillimisht, krimet kishin të bënin me vjedhje, grabitje dhe prostitucion. Por nga mesi i viteve 1990, bandat shqiptare krijuan një rol strategjik në trafikimin e heroinës përgjatë rrugës ballkanike.
Me kalimin e kohës grupet u sofistikuan. Ato menaxhonin drejtpërdrejt dërgesat e marijuanës së kultivuar në Ballkan, hyrjet në tregun e kokainës dhe bashëkpunonin me grupet kriminale italiane.
Strukturë fleksibile, lidhje familjare
Ndryshe nga mafiet historike italiane, krimi shqiptar nuk ka një strukturë të vetme dhe të dallueshme. Nuk ka “dominim” të centralizuar. Përkundrazi, ai përbëhet nga klane familjare, të lidhura nga gjaku dhe lidhjet territoriale.
Forca e tyre qëndron në unitetin e tyre të brendshëm dhe aftësinë për të lëvizur me shpejtësi midis vendeve të ndryshme. Rrjetet në Itali dhe pjesën tjetër të Evropës ofrojnë mbështetje logjistike, kontakte dhe mbulim. Çdo grup vepron relativisht në mënyrë autonome, por ruan lidhjet me atdheun.
Një tjetër tipar dallues, veçanërisht në vitet 1990, ishte dhuna e drejtpërdrejtë dhe demonstrative: larja e hesapeve, rrëmbimet dhe përleshjet e armatosura. Megjithatë, me kalimin e kohës, shumë organizata kanë zgjedhur një profil më të ulët, duke u përqendruar në trafikimin fitimprurës dhe pastrimin e parave.
Një lojtar i qëndrueshëm në trafikun evropian të drogës
Sot, krimi i organizuar shqiptar konsiderohet ndër më dinamikët në Evropë. Hetimet ndërkombëtare nxjerrin në pah aftësinë e tij për të kontrolluar segmente të tëra të zinxhirit të furnizimit me kanabis në Ballkan dhe për të komunikuar drejtpërdrejt me furnizuesit e kokainës në Amerikën e Jugut.
Një fenomen i lindur nga kolapsi institucional i viteve 1990, sot krimi shqiptar është transformuar, nga një lojtar i heshtur, në një aktor kyç në Evropë.
Trafikimi i drogës dhe lidhjet me qarqet shqiptare: tre hetime të mëdha në Sardenjë
Gjatë dhjetë viteve të fundit, Sardenja është shfaqur vazhdimisht në dosjet e Drejtorisë Antimafia të Distriktit të Cagliarit për trafik droge me lidhje me Ballkanin.
Nuk del në pah asnjë “mafie shqiptare” e rrënjosur në ishull me kontroll territorial, por tre operacione tregojnë një fije të përbashkët: grupe që veprojnë në Sardenjë të futura në rrjete më të gjera me qarqet kriminale shqiptare.
2016 – Operacioni “Poli Lindor”
Ky është rasti i parë i strukturuar. Hetimi çoi në arrestimin e 30 personave, si italianë ashtu edhe shqiptarë, të përfshirë në trafik ndërkombëtar droge.
2023 – “Familja dhe Miqtë”
Antidroga italiane (DDA) lëshoi 40 masa paraprake (22 në burg dhe 18 në arrest shtëpiak) kundër një organizate të identifikuar si italo-shqiptare. Sipas hetuesve, kokaina vinte nga Shqipëria, ndërsa kanabisi vinte nga Spanja. Fitimi i vlerësuar ishte afër 15 milionë euro. Aktiviteti ishte i përqendruar midis Kaljarit, Quartu dhe Sardenjës veriore, me degë në disa rajone italiane.
2025 – Operacioni “Termine”
Ky është hetimi më i fundit dhe më i gjerë: 71 masa paraprake në një hetim për trafikimin ndërkombëtar të drogës. Burimet flasin për dy organizata me rrënjë në Sardenjë, të lidhura me qarqet kriminale shqiptare aktive në Toskanë dhe Veneto. Operacioni çoi gjithashtu në sekuestrimin e mbi 50 kilogramëve kanabis.UnioneSarda.it/
