Tre faktorë kryesorë favorizuan shndërrimin e Ekuadorit në një bazë të rëndësishme për për mafian shqiptare dhe klanet e tjera ballkanik, dobësia institucionale dhe korrupsioni, kontrolle ende të brishta kundër pastrimit të parave, si dhe rritja e fortë e prodhimit dhe kërkesës për kokainë në Evropë.
Gjatë 15 viteve të fundit, tregu evropian i kokainës është katërfishuar. Ndërkohë, Amerika Latine është bërë gjithnjë e më e rëndësishme në zinxhirin e trafikut të drogës, nga prodhimi dhe përpunimi deri te transporti dhe pastrimi i parave.
Rreth vitit 2009, shqiptarët e parë mbërritën në Ekuador, duke ndjekur interesat e organizatës italiane ‘Ndrangheta’ për të siguruar drejtpërdrejt kokainën nga Kolumbia dhe për ta trafikuar drejt Evropës.
Qendra kryesore u bë Guayaquil, qytet portual me një infrastrukturë të madhe eksporti. Kontejnerët që transportonin banane dhe produkte të tjera drejt Evropës u shndërruan në një mundësi të përshtatshme për fshehjen dhe transportin e drogës.
Në atë periudhë, autoritetet ishin kryesisht të përqendruara te trafiku përmes brigjeve dhe porteve të vogla të Manabi dhe Esmeraldas. Ndërkohë, karteli i Sinaloas kishte një rol dominues në transportin e kokainës përmes Ekuadorit, me Los Choneros si një nga partnerët kryesorë lokalë.
Nga biznesmenë në pjesë të rrjeteve kriminale
Në vitet pasuese, disa figura të njohura të krimit shqiptar u vendosën në Ekuador. Ndër ta përmenden Arbër Çekaj, Dritan Gjika dhe Dritan Rexhepi.
Disa prej tyre përdorën kompani eksporti, veçanërisht në sektorin e bananeve, frutave dhe produkteve të detit, si mbulesë për aktivitetet e paligjshme.
Rrjetet kriminale shfrytëzuan gjithashtu dobësitë në sistemin e dokumenteve, emigracionit, sistemin bankar dhe atë të regjistrimit të kompanive. Në disa raste, thuhet se u përdorën dokumente të falsifikuara, martesa fiktive dhe pagesa për leje qëndrimi.
Me kalimin e kohës, këto struktura krijuan lidhje me biznesmenë, zyrtarë, policë, ushtarakë, gjyqtarë dhe prokurorë.
Synimi kryesor ishte kontrolli i pjesëve të zinxhirit të furnizimit me kokainë dhe rritja e trafikut drejt Evropës.
Fitimet nga droga u përdorën më pas për të diversifikuar aktivitetet kriminale.
Rritja e aktivitetit të grupeve kriminale solli një përshkallëzim dramatik të dhunës.
Që nga viti 2021, pasiguria u përhap në Guayaquil dhe më pas në qytete të tjera, përfshirë kryeqytetin Quito. Dhjetëra banda luftojnë për kontrollin e territoreve dhe të rrugëve të trafikut të drogës.
Në janar 2024, qeveria e Ekuadorit shpalli “luftë” ndaj grupeve kriminale. Megjithatë, sipas analizës, shteti ka pasur vështirësi të kalojë nga reagimi ndaj krimit në një strategji afatgjatë parandaluese.
Norma e vrasjeve u rrit nga rreth 6 vrasje për 100 mijë banorë në vitin 2019 në 50,9 në vitin 2025, duke e kthyer Ekuadorin në një nga vendet më të dhunshme të Amerikës Latine.
SHBA dhe BE rrisin mbështetjen
Përballë krizës, Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian kanë rritur bashkëpunimin me Ekuadorin, por me qasje të ndryshme.
SHBA fokusohet kryesisht te pajisjet, infrastruktura, forcimi i institucioneve të sigurisë dhe shkëmbimi i inteligjencës. BE-ja ndjek një qasje më të gjerë, duke përfshirë trajnimin, programet sociale dhe luftën ndaj shkaqeve të kriminalitetit.
Megjithatë, pavarësisht rritjes së pranisë së policisë dhe ushtrisë dhe arrestimeve të shumta, shteti ekuadorian ende përballet me vështirësi për të rimarrë kontrollin e territoreve ku grupet kriminale kanë krijuar ndikim të fortë./vizionplus.tv
