A ju ka ndodhur të kujtoni me detaje një moment të sikletshëm nga e kaluara, por të mos mbani mend një kompliment që keni dëgjuar vetëm pak ditë më parë? Shkaku lidhet me një mekanizëm të thellë të mendjes njerëzore, të quajtur paragjykimi negativ (negativity bias).
Bëhet fjalë për prirjen e lindur të trurit për t’i përpunuar dhe ruajtur më fort përvojat negative sesa ato pozitive. Sipas psikologjisë evolutive, kjo nuk është dobësi personale, por një strategji mbijetese. Për mijëra vite, truri i njeriut është “programuar” të dallojë rrezikun sa më shpejt, sepse injorimi i një kërcënimi mund të ishte fatal, ndërsa humbja e diçkaje pozitive rrallë kishte pasoja serioze.
Edhe sot, i njëjti mekanizëm aktivizohet ndaj kritikave, refuzimit shoqëror, pasigurisë ekonomike apo gabimeve në punë. Amygdala, qendra emocionale e trurit, reagon më fort ndaj stimujve që perceptohen si kërcënues, duke i bërë përvojat negative më të “zëshme” në mendjen tonë.
Studimet tregojnë se ngjarjet negative nguliten më thellë në kujtesë dhe analizohen më hollësisht. Kjo shpjegon pse:
harrojmë pesë komplimente, por mbetemi te një kritikë;
mbajmë mend një gabim për vite, por jo sukseset e vogla të përditshme;
rikthejmë vazhdimisht momente të sikletshme, ndërsa rrallë kujtojmë me vetëdije çastet e krenarisë.
Psikologët flasin gjithashtu për frikën nga humbja (loss aversion): humbjet na ndikojnë emocionalisht shumë më fort sesa fitimet. Ky mekanizëm ndikon jo vetëm në kujtesë, por edhe në vendimmarrje, motivim dhe mënyrën si e shohim veten.
Problemi lind kur ky fokus te negativja kthehet në rreth vicioz. Mendimet negative rrisin stresin dhe nivelin e kortizolit, duke e bërë trurin edhe më të ndjeshëm ndaj gjithçkaje që shkon keq. Kjo gjendje lidhet drejtpërdrejt me ankthin dhe depresionin.
Lajmi i mirë është se truri mund të “riedukohet”. Me ndërgjegjësim, ngadalësim dhe përforcim të qëllimshëm të përvojave pozitive, është e mundur të ndërpriten ciklet negative dhe të mësojmë të mbajmë mend më fort të mirat. Truri ynë është ndërtuar për mbrojtje, jo për lumturi por ne mund ta ndihmojmë të gjejë një ekuilibër më të shëndetshëm.
/vizionplus.tv
