Ajri i kondicionuar është kthyer në pjesë të zakonshme të përditshmërisë moderne, sidomos në stinët e nxehta që, si pasojë e ndryshimeve klimatike, po bëhen gjithnjë e më të shpeshta.
Pavarësisht kësaj, shumë persona vazhdojnë të kenë rezerva ndaj tij, disa të mbështetura në arsye reale dhe disa të tjera jo. Kjo ngre pyetjen nëse përdorimi i kondicionerit është i shëndetshëm dhe cilat shqetësime kanë bazë të vërtetë.
Edhe pse studimet shkencore për këtë çështje nuk janë ende të mjaftueshme, një pjesë e tyre japin disa përgjigje dhe udhëzime të dobishme.
Në thelb, mund të thuhet se kondicioneri sjell kryesisht përfitime për shëndetin, megjithëse nuk përjashtohen edhe pasoja të caktuara negative. Përdorimi korrekt i tij ndihmon që anët pozitive të shtohen, ndërsa rreziqet të minimizohen.
Duhet theksuar fillimisht se nxehtësia ekstreme, menjëherë pas të ftohtit ekstrem, renditet si shkaku i dytë më i madh i vdekjeve nga fatkeqësitë e motit, madje më i lartë se përmbytjet.
Sipas një studimi, në periudhën 2000-2019, rreth 489,000 vdekje në vit lidhen me nxehtësinë, ku 45% regjistrohen në Azi dhe 36% në Evropë. Kjo do të thotë se ajri i kondicionuar, në kuptimin më të drejtpërdrejtë, shpëton jetë.
Një nga hulumtimet më të plota për ndikimin e ajrit të kondicionuar në shëndet është botuar në revistën BMC Public Health. Aty është shqyrtuar efekti i kontrollit të ajrit dhe temperaturës përmes sistemeve të ngrohjes, ventilimit dhe kondicionimit të ajrit, të njohura si HVAC, te pacientët në spitale.
Në përgjithësi, sistemet HVAC kanë rezultuar të dobishme për shërimin e pacientëve, sidomos duke përmirësuar shenjat jetësore, duke ulur stresin kardiak, duke përshpejtuar rikuperimin dhe duke rritur aktivitetin fizik. Po ashtu, përdorimi i tyre ka ndikuar në uljen e vdekshmërisë dhe në shkurtimin e qëndrimit në spital te pacientët me sëmundje të frymëmarrjes.
Ndikimi i ajrit të kondicionuar është studiuar edhe te të rinjtë e shëndetshëm. Një kërkim i realizuar nga Shkolla e Shëndetit Publik Harvard Chan tregoi se temperaturat e larta në dhomat pa kondicioner, gjatë një vale të të nxehtit, ndikuan negativisht në funksionin njohës.
Në këtë studim u përfshinë 44 studentë nga Massachusetts, disa që jetonin në ndërtesa me ajër të kondicionuar dhe të tjerë në ndërtesa pa të, përpara, gjatë dhe pas një vale të nxehti.
Rezultatet treguan se gjatë periudhës së temperaturave të larta, studentët që qëndronin në godina pa kondicioner dolën më dobët në teste sesa ata që banonin në konvikte me ajër të kondicionuar. Te grupi pa kondicioner u vu re rënie në pesë tregues të funksionit njohës, përfshirë kohën e reagimit dhe kujtesën e punës.
Gjatë valës së të nxehtit, studentët në ndërtesa pa ajër të kondicionuar kishin 13.4% kohë reagimi më të gjata në testet e fjalëve dhe ngjyrave, si dhe 13.3% rezultate më të dobëta në testet e mbledhjes dhe zbritjes, krahasuar me ata që jetonin në ambiente me kondicioner.
Të marra së bashku, këto të dhëna treguan se studentët në dhoma me ajër të kondicionuar jo vetëm u përgjigjeshin më shpejt pyetjeve, por ishin edhe më të saktë. U konstatua se kushtet termike të krijuara nga valët e të nxehtit në ndërtesat pa kondicioner çonin në mangësi të ndjeshme të funksionit njohës.
Sipas autorëve të studimit, kjo rënie e aftësive njohëse mund të lidhet me rritjen e stresit nga nxehtësia dhe me efektet e shtuara të faktorëve të tjerë mjedisorë.
Kondicioneri ndihmon në ruajtjen e temperaturës së trupit, gjë që është veçanërisht e rëndësishme në zonat e nxehta dhe me lagështi, ku goditja nga nxehtësia përbën një problem serioz gjatë verës. Ai gjithashtu e lehtëson gjumin, pasi dihet se pushimi është më komod në një dhomë të freskët sesa në një të nxehtë.
Një tjetër përfitim është se kondicionerët, nëse filtrat e tyre mirëmbahen siç duhet, mund të ulin shpeshtësinë e reaksioneve alergjike duke larguar alergjenët nga ajri.
Megjithatë, ndryshimet e menjëhershme të temperaturës mund të krijojnë probleme. Kalimi nga vapë e jashtme në një ambient shumë të ftohtë me kondicioner mund të shkaktojë stres për organizmin dhe të shoqërohet me simptoma si dhimbje koke, lodhje dhe dhimbje muskujsh.
Po ashtu, problematik mund të jetë edhe kalimi i shpejtë nga një hapësirë me ajër të kondicionuar në një mjedis të nxehtë. Kjo mund të shkaktojë bronkokonstriksion, sidomos te personat me astmë ose sëmundje kronike obstruktive pulmonare (SPOK). Ajri i ftohtë mund të irritojë rrugët e frymëmarrjes, ndërsa ekspozimi i menjëhershëm ndaj ajrit të nxehtë mund ta përkeqësojë më tej këtë irritim, duke sjellë kollë dhe vështirësi në frymëmarrje.
Luhatjet e menjëhershme të temperaturës mund të jenë të rënda edhe për sistemin kardiovaskular. Personat që kanë probleme të mëparshme me zemrën mund të vërejnë përkeqësim të simptomave, si dhimbje gjoksi dhe gulçim. Temperaturat e larta rrisin ngarkesën mbi zemrën dhe tendosin enët e gjakut, çka mund të jetë e rrezikshme për njerëzit me hipertension ose sëmundje të zemrës.
Përdorimi i saktë dhe mirëmbajtja e rregullt e kondicionerit mund të forcojnë efektet pozitive dhe të zvogëlojnë rreziqet e mundshme për shëndetin. Për këtë arsye, ia vlen të rikujtohen disa rregulla të njohura.
Mirëmbajtja periodike e kondicionerit është thelbësore. Kjo nënkupton pastrimin ose zëvendësimin e filtrit çdo disa muaj, si dhe servisimin profesional të pajisjes të paktën një herë në vit. Në këtë mënyrë zvogëlohet rreziku i grumbullimit të baktereve dhe mykut.
Po ashtu, këshillohet që temperatura e vendosur në kondicioner të jetë disa gradë më e ulët se ajo e jashtme, idealisht midis 22 °C dhe 26 °C. Diferencat e mëdha të temperaturës mund të ushtrojnë stres të panevojshëm mbi trupin.
