Goditja në tru është një urgjencë mjekësore që ndodh kur furnizimi me gjak dhe oksigjen i një pjese të trurit ndërpritet ose kur një enë gjaku në tru çahet. Njohja e shenjave të para është thelbësore, pasi trajtimi i shpejtë mund të kufizojë dëmtimet neurologjike dhe pasojat afatgjata.
Goditja në tru, e njohur edhe si insuficiencë cerebrovaskulare, lidhet në shumë raste me probleme të enëve të gjakut që furnizojnë trurin, veçanërisht arteriet karotide.
Dy llojet kryesore
Ekzistojnë dy forma kryesore të goditjes në tru.
Goditja ishemike shkaktohet nga bllokimi i një ene gjaku që furnizon trurin. Bllokimi mund të vijë si pasojë e ngushtimit të arteries ose nga një mpiksje gjaku që shkëputet nga vendi ku është formuar dhe lëviz në qarkullimin e gjakut.
Goditja hemorragjike ndodh kur një arterie në tru çahet dhe shkakton gjakderdhje.
Rreth 80% e rasteve janë të natyrës ishemike, ku një pjesë e trurit nuk merr sasinë e nevojshme të gjakut dhe oksigjenit.
Ekziston edhe ataku ishemik kalimtar, i cili shkaktohet nga një bllokim i përkohshëm i një ene të vogël gjaku. Simptomat mund të zhduken pas një kohe të shkurtër, por edhe ky episod kërkon vlerësim të menjëhershëm mjekësor, pasi mund të jetë një sinjal paralajmërues për një goditje më të rëndë.
Sa e përhapur është?
Goditja në tru është një nga shkaqet kryesore të vdekjes dhe paaftësisë në botë. Pasojat mund të jenë të rënda, pasi dëmtimet neurologjike mund të jenë të përhershme dhe të ndikojnë ndjeshëm në cilësinë e jetës.
Rreziku rritet ndjeshëm pas moshës 55 vjeç dhe rritet me kalimin e dekadave. Mbi 75% e rasteve shfaqen te personat mbi 65 vjeç.
Si shkaktohet?
Një nga faktorët kryesorë është krijimi i pllakave aterosklerotike në muret e arterieve.
Këto pllaka krijohen nga grumbullimi i yndyrave, veçanërisht i LDL-së, i njohur si “kolesteroli i keq”, dhe materialeve të tjera që qarkullojnë në gjak.
Në një pjesë të konsiderueshme të rasteve, pllakat formohen në zonën ku arteria karotide ndahet në degë. Me rritjen e pllakës, ena e gjakut ngushtohet dhe rreziku i bllokimit rritet.
Nëse pllaka çahet, materialet e grumbulluara mund të hyjnë në qarkullimin e gjakut dhe të udhëtojnë drejt trurit. Fragmentet mund të bllokojnë një enë gjaku dhe të pengojnë furnizimin me oksigjen të një zone të trurit.
Cilat janë shenjat që duhet të njohim?
Goditja në tru zakonisht shfaqet papritur. Në disa raste mund të ketë simptoma jo specifike, si dhimbje koke, por disa shenja duhet të ngrenë menjëherë dyshimin për një urgjencë cerebrovaskulare.
Ndër shenjat më të rëndësishme janë:
vështirësia për të folur ose për të kuptuar atë që thonë të tjerët;
pamundësia për të formuar fjali ose për të gjetur fjalët e duhura;
konfuzioni i papritur;
dobësia ose mpirja e menjëhershme e fytyrës, krahut ose këmbës, veçanërisht në njërën anë të trupit;
probleme të papritura me shikimin;
marramendje, humbje ekuilibri ose vështirësi në ecje;
dhimbje koke e fortë dhe e papritur, veçanërisht nëse shoqërohet me simptoma të tjera neurologjike.
Nëse këto shenja shfaqen papritur, nuk duhet pritur që të kalojnë vetë. Goditja në tru është një urgjencë dhe kërkon kontakt të menjëhershëm me shërbimet mjekësore.
Sa më shpejt të identifikohet dhe të trajtohet një goditje në tru, aq më e madhe është mundësia për të kufizuar dëmtimet dhe pasojat e saj.
