Presidenti amerikan, Donald Trump, tha se kishte ardhur koha që udhëheqës të rinj të merrnin kontrollin në Iran, pasi dhjetëra mijëra protestues kanë dalë në rrugë në vend, duke e vënë republikën islamike përballë një prej kërcënimeve më serioze ndaj legjitimitetit të saj që nga revolucioni i vitit 1979.
“Është koha të kërkohet një udhëheqje e re në Iran”, i tha Trump Politico-s në deklarata të publikuara më 17 janar.
Trump sulmoi drejtpërdrejt edhe udhëheqësin suprem të Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, i cili ka përfaqësuar pushtetin real në vend për 37 vitet e fundit dhe që më herët kishte sulmuar presidentin amerikan në rrjetet sociale.
“Ajo për të cilën ai [Khamenei] është fajtor, si udhëheqës i një vendi, është shkatërrimi i plotë i vendit dhe përdorimi i dhunës në nivele që nuk janë parë kurrë më parë”, tha Trump.
“Për ta mbajtur vendin funksional — edhe pse ky funksionim është në një nivel shumë të ulët — udhëheqja duhet të fokusohet në qeverisjen e vendit të tij siç duhet, ashtu siç bëj unë me Shtetet e Bashkuara, dhe jo të vrasë njerëz me mijëra për të ruajtur kontrollin”, tha ai.
“Udhëheqja ka të bëjë me respektin, jo me frikën dhe vdekjen”, shtoi Trump.
Sfida më e fundit ndaj qeverisë teokratike shpërtheu më 28 dhjetor 2025, kur demonstruesit dolën në rrugë për shkak të ekonomisë së dobët të Iranit, përpara se protestat të shndërroheshin në protesta kundër establishmentit.
Grupi Iran Human Rights me seli në Norvegji ka verifikuar të paktën 3.428 vdekje protestuesish nga forcat e sigurisë, ndërsa HRANA me seli në SHBA ka vendosur numrin e verifikuar të viktimave në 3.090, përfshirë 2.885 protestues, me më shumë se 22.000 arrestime.
Grupet e të drejtave të njeriut paralajmërojnë se numri real ka të ngjarë të jetë më i lartë për shkak të një bllokade të internetit të vendosur që nga 8 janari, e cila ka penguar rëndë përpjekjet për verifikim.
Kufizimet e internetit u hoqën për një periudhë të shkurtër më 17 janar, por grupi monitorues NetBlocks tha se bllokada dukej se ishte rivendosur më vonë gjatë ditës.
Trump ka marrë rolin udhëheqës mes liderëve perëndimorë në sulmet ndaj sundimtarëve të linjës së ashpër të Iranit për shtypjen brutale të protestuesve në të gjithë vendin. BE-ja, OKB-ja dhe grupet e të drejtave të njeriut gjithashtu kanë dënuar qeverinë iraniane.
Trump fillimisht paralajmëroi se Shtetet e Bashkuara ishin “të gatshme dhe të armatosura” për të vepruar nëse forcat e sigurisë iraniane do të vrisnin protestues. Më vonë ai kërcënoi me “veprim shumë të fortë” nëse Irani do të varte protestues, pasi u përhapën lajme për ekzekutime të mundshme të personave të ndaluar.
Më 17 janar, Khamenei përsëriti pretendimin e tij se Shtetet e Bashkuara kishin nxitur protestat në Iran dhe ia hodhi fajin për viktimat Trumpit.
“Ne e shohim presidentin e SHBA-së fajtor për viktimat, dëmet dhe shpifjet që ai i ka shkaktuar kombit iranian”, tha ai në një fjalim vjetor që shënonte një rast fetar.
Ekzekutimet e planifikuara të protestuesve të ndaluar
Më 16 janar, Trump falënderoi publikisht udhëheqjen e Iranit në Truth Social, duke shkruar: “Unë e respektoj shumë faktin që të gjitha varjet e planifikuara, të cilat do të ndodhnin dje (mbi 800 prej tyre), janë anuluar nga udhëheqja e Iranit. Faleminderit!”
“Ju kishit planifikuar dje mbi 800 varje. Nuk varën askënd. I anuluan varjet. Kjo pati një ndikim të madh”, tha Trump në deklarata të veçanta.
Irani nuk ka konfirmuar publikisht planet për të ekzekutuar 800 protestues, as nuk ka njoftuar anulimin e ndonjë ekzekutimi të tillë të planifikuar.
Të ashpërit e Iranit kanë kontrolluar të gjitha levat e pushtetit në republikën islamike — të udhëhequr nga sundimtari suprem dhe Këshilli i fuqishëm i Gardianëve — që nga rrëzimi i Shahut aleat të SHBA-së në vitin 1979.
Ekspertët thonë se po rritet një hendek i thellë mes klerikëve sundues dhe popullsisë së re të Iranit, shumë prej të cilëve prej kohësh kanë kërkuar liri më të mëdha sociale dhe politike në këtë vend të Lindjes së Mesme me rreth 89 milionë banorë.
Peyman Jafari, ekspert për Iranin në The College of William & Mary në Williamsburg, Virxhinia, u citua nga The Wall Street Journal të ketë thënë: “Hendeku midis popullsisë dhe shtetit është bërë i pakapërcyeshëm pa kompromise të mëdha”.
“Nuk mund të shoh se si, pa ndryshime të mëdha, rojet e vjetra mund të mbijetojnë”, shtoi ai.
Pas më shumë se dy javësh, protestat e natës në rrugë dukeshin se ishin zbehur disi më 17 janar, por raportet janë të pamundura për t’u verifikuar pasi autoritetet iraniane e zhytën vendin në atë që dëshmitarët e përshkruajnë si një bllokadë digjitale pothuajse totale në përgjigje të protestave.
Reza Pahlavi, djali i Shahut të ndjerë të Iranit, tha më 16 janar se ishte i bindur se republika islamike dhe regjimi i saj do të shemben përballë protestave masive.
“Republika islamike do të bjerë — jo nëse, por kur”, i tha ai një konference për shtyp në Uashington. “Unë do të kthehem në Iran”.
Ish-princi i kurorës është shfaqur si një figurë kryesore e opozitës gjatë trazirave, megjithëse opozita iraniane në tërësi mbetet e fragmentuar dhe e paorganizuar.
Mbështetje nga jashtë
Protestuesit kanë marrë mbështetje të gjerë në rrugë dhe në aktivitete në një numër qytetesh në SHBA dhe Evropë, si dhe gjetkë.
Regjisori iranian Jafar Panahi dhe vajza e tij Solmaz Panahi në Çmimet Evropiane të Filmit në Berlin më 17 janar
Regjisori iranian Jafar Panahi bëri një apel urgjent në Çmimet Evropiane të Filmit në Berlin që bota të “reagojë” ndaj shtypjes qeveritare.
“Nëse bota nuk reagon ndaj kësaj dhune flagrante sot, jo vetëm Irani, por e gjithë bota është në rrezik”, tha ai gjatë ceremonisë hapëse.
“Dhuna, kur lihet pa përgjigje, normalizohet. Dhe kur normalizohet, ajo përhapet. Ajo bëhet ngjitëse”, tha ai.
Panahi, i cili më parë është përballur me burgim në Iran, është zotuar të kthehet në vend për të vazhduar thirrjet e tij për liri në vend./rel
