Gjuha shqipe nuk i ka shpëtuar ndikimit të globalizmit dhe shumë terma të huaj janë bërë pjesë e fjalorit tonë të përditshëm e madje përdoren më zakonshëm se fjalët e gjuhës amtare.
Një problem i tillë është i pranishëm edhe në televizione, ku shpeshherë fjalët e huaja përdoren në vend të atyre shqiptare.
Për të folur në lidhje me këtë temë, në emisionin “7pa5” në Vizion Plus me moderatorët Alma Çelaj dhe Syrjan Rahova, ishte i ftuar shkrimtari Edmond Tupja.
Ai tha se përdorimi i termave të huaj ka ardhur pasi Shqipëria u hap ndaj botës dhe me hyrjen dhe sepse në internet, lexohet shumë në gjuhë të huaja.
“Mund të themi që një ditë ne shqiptarë për t’u siguruar që jemi shqiptar do i themi njëri tjetri “Do you parlate shqip?”– tha Tupja me humor.
“Ndodh kjo që ngaqë lexojmë në internet shumë o italisht, o anglisht. Kanë hyrë shumë fjalë, është e pashmangshme. Sepse u hapëm ndaj botës globale, u hapëm, sepse ishim të ngujuar në kullën e socializmit fitimitar dhe mbrohej pasuria gjuhësore. Por merreshin dhe fjalë se do hynte diçka e re, një objekt i ri, prirja ishte të merrnin dhe emrin. Në një profesion ka terma që hyjnë se hyn një objekt i ri. Edhe në filozofi, do hyjë një “izëm”, tha Tupja më tej.
Ai kritikoi edhe televizionet shqiptare për termat e përdorur dhe u ndal te goditja që i është bërë strukturës së gjuhës shqipe me emërtimet e televizioneve, apo aktiviteteve të ndryshme
“Në ekranët, disa ekrane televizive, jepen lajme dhe në një moment të cajtuar do të thuhet lajmi i ditës, ose lajm i freskët dhe thuhet breaking neës. Lajm i freskët, lajm i fundit. Po marr emrat e televizioneve, jo televizioni Drita, “Drita Television”, strukturë angleze.
Piktorët ishin të parët që bënë goditjen ndaj strukturës së gjuhës shqipe. Thonin kam hapur një “art gallery”.
Foto Drita u bë “Drita Photo”, u përmbysën strukturat. Kjo u bë për shkak se hyri anglishtja, sikur jemi një vend anglishtfolës”, tha Tupja.
Ai theksoi gjithashtu se emrat e huaj në gjuhën shqipe duhen lakuar. Sipas tij, lakimi është një pasuri dhe dëshmi lashtësie, e ndër të tjera lehtëson edhe punën e përkthyesve.
“Duhen lakuar partjetër. Është dhuna më e madhe që i bëhet një strukturës së gjuhës. Nuk i kanë gjuhët e tjera. Është pasuri, është dëshmi lashtësie. Kjo të jep mundësi që kur përkthen poezi ta gjesh rimën shumë shpejt”, tha ai.
I pyetur nëse gjobat janë mënyra e duhur për ta zgjidhur këtë problem, Tupja tha se mënyra për ta rregulluar është nëpërmjet arsimimit.
“Nuk bëhet me ligj dhe me gjoba. Këtu kryeministri pati një ide që të vendoste gjoba. Kjo nuk bëhet me gjoba. Kjo bëhet me arsim. Duhet bërë një përpjekje që në shkollë, në familje, familjen po e lëmë se kanë hallet e tyre. Dhe kur marrin në punë, në media, në gjithë zyrat, të shikojnë si flet ky njeri dhe si shkruan. Ndryshe shqipja do të bastardohet”, tha Tupja.
Shkrimtari vuri gjithashtu në dukje se shqiptarët e Kosovës janë më të vëmendshëm se ne sa i përket të flourës së gjuhës shqipe, edhe pse nuk mungojnë fjalët e huaja edhe atje.
“Dhe ata janë në trysninë e fjalëve të huaja, por ata janë më të vëmendshëm se ne, sidomos shqiptarët e Maqedonisë. Kam pasur kolegë kosovarë që e flisnin shumë mirë shqipen. Kanë hyrë edhe atje fjalë”, u shpreh ai.
Tupja kritikoi gjithashtu Akademinë e Shkencave, për të cilën tha se po bën “gjumin e madh” dhe i kërkoi të zgjohet e të marrë masa për mbrojtjen e gjuhës shqipe. /vizionplus.tv
