Për dekada, na është thënë se humbja e peshës është çështje vullneti: ha më pak, lëviz më shumë. Por shkenca moderne ka vërtetuar se kjo nuk është në të vërtetë kështu.
Më shumë për këtë pas pak. Por së pari, le të kthehemi disa qindra mijëra vite pas në kohë për të shqyrtuar paraardhësit tanë të hershëm njerëzorë. Sepse mund t’ia atribuojmë një pjesë të madhe të vështirësive që kemi sot me humbjen e peshës paraardhësve tanë të së kaluarës ndoshta rasti përfundimtar i shprehjes “fajëso prindërit”.
Për paraardhësit tanë të hershëm, yndyra trupore ishte një vijë shpëtimi: shumë pak mund të nënkuptonte urinë, ndërsa shumë mund të ngadalësonte lëvizjen. Me kalimin e kohës, trupi i njeriut u bë jashtëzakonisht i aftë në mbrojtjen e rezervave të tij të energjisë përmes mbrojtjeve komplekse biologjike të lidhura në tru. Por në një botë ku ushqimi është kudo dhe lëvizja është zgjedhje, të njëjtat sisteme që dikur na ndihmuan të mbijetonim në pasiguri, tani e bëjnë të vështirë humbjen e peshës.
Kur dikush humbet peshë, trupi reagon sikur kjo të ishte një kërcënim për mbijetesën. Hormonet e urisë rriten, dëshirat për ushqim intensifikohen dhe shpenzimi i energjisë bie. Këto përshtatje evoluan për të optimizuar ruajtjen dhe përdorimin e energjisë në mjedise me disponueshmëri të ndryshueshme të ushqimit. Por sot, me aksesin tonë të lehtë ndaj ushqimeve të lira, me shumë kalori dhe me vlerë të ulët ushqyese, si dhe me rutina sedentare, të njëjtat përshtatje që dikur na ndihmuan të mbijetonim mund të na shkaktojnë disa probleme.
Siç zbuluam në kërkimin tonë të fundit, truri ynë gjithashtu ka mekanizma të fuqishëm për mbrojtjen e peshës trupore dhe mund të “kujtojë” disi se çfarë peshe ka pasur më parë. Për paraardhësit tanë të lashtë, kjo nënkuptonte se nëse pesha humbiste gjatë periudhave të vështira, trupat e tyre do të ishin në gjendje ta “rikthenin” peshën e zakonshme gjatë periudhave më të mira.
Por për ne, njerëzit modernë, kjo do të thotë se truri dhe trupi ynë e kujtojnë çdo shtim të tepërt në peshë sikur mbijetesa dhe jeta jonë të varen prej tij. Pra, në praktikë, pasi trupi ka qenë më i rëndë, truri fillon ta trajtojë atë peshë më të lartë si normalen e re një nivel që ai ndihet i detyruar ta mbrojë.
Fakti që trupat tanë kanë këtë aftësi për të “kujtuar” peshën tonë të mëparshme më të lartë ndihmon në shpjegimin se pse kaq shumë njerëz e rifitojnë peshën pas dietave. Por, siç tregon shkenca, ky rikthim i peshës nuk vjen nga mungesa e disiplinës; përkundrazi, biologjia jonë po bën pikërisht atë për të cilën ka evoluar: të mbrojë trupin kundër humbjes së peshës.
Ndryshimi i biologjisë
Këtu hyjnë medikamente për humbje peshe si Wegovy dhe Mounjaro, të cilat kanë ofruar shpresë të re. Ato funksionojnë duke imituar hormonet e zorrëve që i japin trurit sinjale për të ulur oreksin.
Por jo të gjithë reagojnë mirë ndaj këtyre barnave. Për disa persona, efektet anësore mund t’i bëjnë të vështira për t’u vazhduar, ndërsa për të tjerë, barnat duket se nuk sjellin aspak humbje peshe. Gjithashtu, shpesh ndodh që sapo trajtimi ndërpritet, biologjia rikthehet dhe pesha e humbur kthehet.
Përparimet në kërkimet mbi obezitetin dhe metabolizmin mund të nënkuptojnë se në të ardhmen terapitë do të jenë në gjendje të ulin këto sinjale që e shtyjnë trupin të kthehet në peshën fillestare, edhe përtej periudhës së trajtimit.
Kërkimet po tregojnë gjithashtu se shëndeti i mirë nuk është e njëjta gjë me “një peshë të mirë”. Pra, ushtrimet fizike, gjumi i mirë, ushqyerja e ekuilibruar dhe mirëqenia mendore mund të përmirësojnë të gjitha shëndetin e zemrës dhe metabolizmin, edhe nëse numri në peshore mezi ndryshon.
Një qasje për të gjithë shoqërinë
Sigurisht, obeziteti nuk është vetëm një problem individual nevojitet një qasje në nivel shoqërie për të trajtuar me të vërtetë shkaqet themelore. Dhe kërkimet sugjerojnë se një sërë masash parandaluese mund të bëjnë ndryshim gjëra të tilla si investimi në vakte më të shëndetshme në shkolla, reduktimi i marketingut të ushqimeve jo të shëndetshme për fëmijët, krijimi i lagjeve ku ecja dhe çiklizmi kanë përparësi ndaj makinave, si dhe standardizimi i porcioneve të ushqimit në restorante.
Shkencëtarët po i kushtojnë gjithashtu vëmendje të madhe fazave kryesore të jetës së hershme nga shtatzënia deri rreth moshës shtatë vjeç kur sistemi i rregullimit të peshës tek fëmija është veçanërisht i ndryshueshëm.
Në të vërtetë, kërkimet kanë zbuluar se gjëra të tilla si ushqimi që konsumojnë prindërit, mënyra se si ushqehen foshnjat dhe zakonet e hershme të jetesës mund të ndikojnë të gjitha në mënyrën se si truri kontrollon oreksin dhe ruajtjen e yndyrës për shumë vite më pas.
Nëse po përpiqeni të humbni peshë, ende ka gjëra që mund të bëni kryesisht duke u përqendruar më pak te dietat ekstreme dhe më shumë te zakone të qëndrueshme që mbështesin mirëqenien e përgjithshme. Përparësia ndaj gjumit ndihmon në rregullimin e oreksit, për shembull, ndërsa aktiviteti i rregullt edhe ecja mund të përmirësojë nivelet e sheqerit në gjak dhe shëndetin e zemrës.
Përfundimi është se obeziteti nuk është një dështim personal, por një gjendje biologjike e formuar nga truri ynë, gjenet tona dhe mjediset ku jetojmë. Lajmi i mirë është se përparimet në neuroshkencë dhe farmakologji po ofrojnë mundësi të reja për trajtime, ndërsa strategjitë parandaluese mund të ndryshojnë situatën për brezat e ardhshëm.
Pra, nëse keni pasur vështirësi për të humbur peshë dhe për ta mbajtur atë të humbur, dijeni se nuk jeni vetëm dhe nuk është faji juaj. Truri është një kundërshtar i fuqishëm. Por me shkencën, mjekësinë dhe politika më të mençura, ne po fillojmë të ndryshojmë rregullat e lojës.
