Shërbimi Federal i Inteligjencës Zvicerane ka njoftuar se do të hapë më në fund dosjet e mbajtura të mbyllura për kriminelin famëkeq nazist Josef Mengele, edhe pse ende nuk është përcaktuar një datë e saktë.
Mengele, i njohur si “Engjëlli i Vdekjes”, shërbeu si mjek në kampin e shfarosjes Auschwitz gjatë Luftës së Dytë Botërore, ku përzgjidhte të burgosurit që dërgoheshin në dhomat e gazit dhe kreu eksperimente mjekësore çnjerëzore, veçanërisht mbi fëmijë dhe binjakë.
Pas luftës, ai u arratis nga Evropa dhe u fsheh për vite të tëra në Amerikën e Jugut, duke përdorur identitete të rreme. Ai nuk u arrestua kurrë dhe vdiq në Brazil në vitin 1979; identiteti i tij u konfirmua më vonë përmes testimeve të ADN-së.
Dyshimet për qëndrimin e tij në Zvicër
Historianët prej vitesh kanë kërkuar akses në dokumentet zvicerane, të cilat deri tani janë mbajtur të mbyllura.
Disa kërkime sugjerojnë se Mengele mund të ketë kaluar kohë në Zvicër në vitet ’50 dhe ’60, pavarësisht një urdhër-arresti ndërkombëtar të lëshuar në vitin 1959.
Sipas studiuesve, ekzistojnë të dhëna që policia zvicerane kishte vendosur nën vëzhgim një apartament në Zyrih të lidhur me familjen e tij, ndërsa ka edhe raportime për lëvizje të dyshimta në fillim të viteve ’60.
Megjithatë, deri sot nuk ka prova përfundimtare që vërtetojnë praninë e tij në territorin zviceran.
Hapja e dosjeve dhe polemikat
Historianët thonë se dosjet janë kërkuar vazhdimisht, por janë refuzuar, duke nxitur akuza për mungesë transparence dhe teori konspirative.
Pas një padie gjyqësore nga studiuesit, autoritetet zvicerane ndryshuan qëndrim dhe thanë se dosjet do të bëhen të aksesueshme “nën kushte që ende duhet të përcaktohen”.
Disa historianë besojnë se dokumentet mund të mos zbulojnë shumë për vetë Mengelen, por mund të hedhin dritë mbi aktivitetin e shërbimeve të huaja inteligjente gjatë Luftës së Ftohtë dhe ndjekjen e nazistëve të arratisur nga organizata si Mossad.
Debati mbetet i hapur mes kërkesës për transparencë historike dhe shqetësimeve për sigurinë kombëtare, ndërsa data e publikimit të plotë të dosjeve ende nuk është caktuar.
