Washington Post: SHBA dhe BE po punojnë për një plan paqeje për Ukrainën

Një plan paqeje me katër pika për t’i dhënë fund luftës në Ukrainë thuhet se po përpunohet nga Shtetet e Bashkuara dhe kryeqytetet evropiane, i cili parashikon një kompromis territorial midis Kievit dhe Moskës, garanci sigurie për Ukrainën, financim për rindërtimin e saj dhe marrëveshje ekonomike që do t’i lejonin Rusisë të ribashkohej me tregjet evropiane të energjisë.

Sipas Washington Post, duke cituar një zyrtar amerikan me njohuri për negociatat, iniciativa e re diplomatike bazohet në vlerësimin se një marrëveshje për t’i dhënë fund luftës duhet të ofrojë përfitime ekonomike dhe strategjike për të dyja palët, në mënyrë që të bëhet e mundur pranimi i një kompromisi territorial që përndryshe do të ishte i pamundur të pranohet.

Diplomacia sekrete në Miami

Një rol qendror në përpjekjet e ndërmjetësimit luhet nga i dërguari special i Presidentit të SHBA-së Donald Trump, Steve Witkoff, dhe këshilltari i tij, Jared Kushner, të cilët organizuan një takim në Florida më 9 tetor me përfaqësues të Ukrainës, SHBA-së, Britanisë, Francës dhe Gjermanisë.

Gjatë takimit, negociatorët amerikanë i kërkuan delegacionit ukrainas të ndalonte sulmet ndaj rafinerive ruse të naftës dhe i informuan ata mbi marrëveshjen që Trump kishte arritur me Moskën mbi eksportet ruse të naftës. Uashingtoni beson se marrëveshja e karburantit mund të jetë një nxitje për Rusinë që të kthehet në tryezën e negociatave.

Megjithatë, sulmet ukrainase ndaj rafinerive kanë ushtruar presion të konsiderueshëm mbi ekonominë ruse, duke i dhënë Kievit një avantazh të konsiderueshëm negociues.

Pika e parë: Rindërtimi i Ukrainës me pjesëmarrjen e Bankës Botërore dhe BlackRock

Shtylla e parë e planit ka të bëjë me rindërtimin e Ukrainës pas luftës, me qëllim restaurimin e zonave të shkatërruara nga operacionet ushtarake dhe rinisjen e ekonomisë së vendit. Banka Botërore dhe gjigandi i investimeve BlackRock po shqyrtojnë krijimin e një mekanizmi financimi që do të mbulojë nevojat e rindërtimit, mbështetjen financiare për familjet e ushtarëve të vrarë ose të plagosur dhe restaurimin e infrastrukturës kritike.

Negociatorët i kanë kërkuar tashmë qeverisë ukrainase vlerësime të hollësishme të kostos së ndërhyrjeve, si dhe garanci se fondet e ndara nuk do të rezultojnë në korrupsion ose përvetësim në periudhën e pasluftës. Kievi ende nuk ka paraqitur shuma specifike, por pritet të paraqesë vlerësimet përkatëse në ditët në vijim, me kusht që procesi diplomatik të vazhdojë.

Pika e dytë: Garancitë e sigurisë që korrespondojnë me Nenin 5 të NATO-s

Shtylla e dytë ka të bëjë me sigurinë e Ukrainës pas përfundimit të armiqësive. Sipas zyrtarit amerikan, Shtetet e Bashkuara dhe vendet evropiane do të ndërmarrin angazhime për t’u përgjigjur ushtarakisht në rast të një sulmi të ri rus ndaj Ukrainës.

Këto garanci përshkruhen si korresponduese me ato të Nenit 5 të Traktatit të NATO-s, i cili parashikon mbrojtje kolektive në rast të një sulmi kundër një shteti anëtar të Aleancës. Propozimi nuk përfshin domosdoshmërisht anëtarësimin e Ukrainës në NATO, por krijimin e një kuadri angazhimesh që synojnë pengimin e një pushtimi tjetër rus.

Ai gjithashtu parashikon që Rusia mund të negociojë marrëveshje të veçanta me Evropën për të adresuar shqetësimet e saj të sigurisë. Kushtet specifike të marrëveshjeve të tilla nuk janë sqaruar ende.

Pika e tretë: Tubacioni rus i naftës dhe gazit me të ardhura të përbashkëta për Rusinë dhe Ukrainën

Shtylla e tretë është ajo ekonomike dhe energjetike, që synon krijimin e interesave të ndërsjella midis Rusisë, Ukrainës dhe Evropës. Një nga propozimet që po shqyrtohen parashikon funksionimin e një tubacioni që do të transportonte naftën dhe gazin natyror rus në tregjet evropiane, me përfitimet ekonomike të ndara midis Moskës dhe Kievit.

Sipas zyrtarit amerikan, një marrëveshje e tillë mund të kontribuojë në uljen e ndjeshme të kostove të energjisë në Evropë, duke i ofruar Rusisë akses afatgjatë në tregun evropian të energjisë.

Rilidhja e eksporteve ruse të energjisë në Evropë do të shoqërohej me një marrëveshje për heqjen graduale të sanksioneve ekonomike të vendosura ndaj Moskës.

Plani i paqes do të përcaktonte si kushtet ashtu edhe afatin kohor për heqjen e kufizimeve, duke lidhur normalizimin ekonomik me zbatimin e marrëveshjeve.

Pika e katërt: Ngrirja e frontit dhe mbajtja e territoreve të pushtuara nën kontrollin rus

Pika më e vështirë dhe më e diskutueshme e propozimit ka të bëjë me çështjen territoriale. Sipas planit të përshkruar nga Washington Post, Rusisë do t’i kërkohej të pranonte një armëpushim përgjatë vijës aktuale të frontit, duke hequr dorë nga përpjekja për të pushtuar të gjithë Ukrainën.

Megjithatë, për Kievin kjo do të thoshte pranimi i kontrollit të vazhdueshëm rus mbi territoret që aktualisht mbahen nga forcat e Moskës, duke përfshirë pjesë të Donbasit. Propozimi ka të bëjë me kontrollin aktual të territoreve dhe nuk specifikon nëse do t’i kërkonte Ukrainës të njihte zyrtarisht sovranitetin rus mbi to.

Një problem shtesë është se vija e frontit nuk mbetet e fiksuar, pasi operacionet e përditshme ushtarake çojnë në ndryshime të vogla në territorin e kontrolluar nga secila palë. Kjo e bën të vështirë përcaktimin e saktë të vijës së armëpushimit, të cilën negociatorët e quajnë “vija e kontrollit”.