Traktati i fundit për kontrollin e armëve bërthamore mes Shteteve të Bashkuara dhe Rusisë ka skaduar, duke ngritur shqetësime për nisjen e një gare të re armatimesh.
Traktati i Reduktimit të Armëve Strategjike (New START), i nënshkruar në vitin 2010, ishte një nga pak marrëveshjet që synonte të parandalonte një luftë bërthamore katastrofike.
Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, António Guterres, e cilësoi përfundimin e traktatit si një “moment të rëndë për paqen dhe sigurinë ndërkombëtare” dhe u bëri thirrje Moskës dhe Uashingtonit të negociojnë pa vonesë një kornizë të re. Ai paralajmëroi se pa kufizime të detyrueshme, bota rrezikon të mbetet pa asnjë kontroll mbi arsenalet strategjike bërthamore të dy fuqive që zotërojnë shumicën e armëve bërthamore globale.
Traktati kishte vendosur një tavan prej 1,550 kokash bërthamore të dislokuara për secilën palë dhe siguronte transparencë përmes shkëmbimit të të dhënave, njoftimeve dhe inspektimeve në terren. Megjithëse Rusia e pezulloi tre vite më parë, të dyja vendet besohej se vijonin ta respektonin.
Skadimi i New START pason prishjen e një sërë marrëveshjesh të tjera historike, si Traktati INF për eliminimin e raketave me rreze të mesme, Traktati i Qiellit të Hapur që lejonte fluturime monitoruese mbi territoret e palëve, si dhe Traktati për Forcat e Armatosura Konvencionale në Evropë. Ish-shefi i forcave të armatosura britanike, Admirali Sir Tony Radakin, ka paralajmëruar se kjo arkitekturë e sigurisë “rrezikon të shpërbëhet”.
Ish-presidenti rus Dmitry Medvedev, që nënshkroi traktatin në vitin 2010, tha se skadimi i tij duhet të “alarmojë të gjithë”. Nga ana tjetër, Ministria e Jashtme ruse deklaroi se palët nuk janë më të detyruara nga asnjë dispozitë e traktatit, por shtoi se Moska do të veprojë “në mënyrë të përgjegjshme dhe të balancuar”.
Presidenti amerikan Donald Trump u shpreh më pak i shqetësuar, duke thënë se “nëse skadon, skadon… do të bëjmë një marrëveshje më të mirë”. Uashingtoni kërkon që çdo traktat i ardhshëm të përfshijë edhe Kinën, e cila po zgjeron arsenalin e saj bërthamor. Rusia, ndërkohë, ka insistuar që në një marrëveshje të re të përfshihen edhe Franca dhe Britania.
Ekspertja Darya Dolzikova nga RUSI paralajmëroi se skadimi i traktatit është shqetësues, pasi të dyja palët po modernizojnë arsenalet e tyre dhe po rrisin kapacitetet strategjike. SHBA, Rusia dhe Kina po zhvillojnë raketa hipersonike, ndërsa Moska ka prezantuar armë të reja si torpedoja bërthamore Poseidon dhe raketa e fuqizuar me energji bërthamore Burevestnik.
Dolzikova theksoi se këto zhvillime e bëjnë edhe më të vështirë arritjen e një marrëveshjeje të re, ndërsa “rëndësia e armëve bërthamore po rritet” dhe më shumë shtete duket se i shohin ato si mjet parandalues.
Megjithëse një marrëveshje e re mbetet e mundur, skadimi i New START shënon hyrjen në një epokë më të paqëndrueshme dhe më të rrezikshme për sigurinë globale. Pa kufizime të detyrueshme, bota përballet me rrezikun e një gare të re armatimesh bërthamore, në një kohë kur tensionet ndërkombëtare janë më të larta se kurrë.
