Evropa përballë valës së protestave, nga kriza e strehimit te përplasjet e dhunshme: Çfarë po i nxjerr qytetarët në rrugë

Analizë | Associated Press

Evropa po përballet me një valë protestash dhe pakënaqësish sociale, që në vende të ndryshme marrin forma të ndryshme, por kanë në themel disa shqetësime të përbashkëta: rritjen e kostos së jetesës, vështirësitë për të përballuar qiratë, problemet në arsim, dobësimin e shërbimeve publike dhe mosbesimin ndaj institucioneve politike.

Nga Franca dhe Italia, ku protestat janë shoqëruar me përplasje me policinë dhe akte vandalizmi, te Spanja dhe Portugalia, ku kriza e strehimit është kthyer në një nga çështjet kryesore të debatit publik, pakënaqësia po shfaqet në forma të ndryshme. Edhe Shqipëria është përfshirë në një klimë mobilizimi qytetar, ku kërkesat për llogaridhënie, luftën kundër korrupsionit dhe ndryshime politike zënë një vend të rëndësishëm.

Edhe pse secili vend ka rrethanat e veta, zhvillimet ngrenë një pyetje të përbashkët: a po përballet Evropa me një krizë më të gjerë besimi mes qytetarëve dhe institucioneve që duhet t’u përgjigjen nevojave të tyre?

Të rinjtë, në qendër të pakënaqësisë
Një nga elementet që bie në sy në këto protesta është pjesëmarrja e të rinjve, përfshirë nxënës dhe studentë. Përtej kërkesave konkrete, një pjesë e tyre shprehin pasiguri për të ardhmen, vështirësi për të siguruar pavarësi ekonomike dhe pakënaqësi ndaj mënyrës se si funksionojnë institucionet.

“ Të rinjtë në Evropë përjetojnë një ndjenjë të fortë pasigurie dhe mungese kontrolli”, ka deklaruar për Associated Press Maria Silvestre, profesoreshë e sociologjisë në Universitetin e Deustos në Spanjë. Sipas saj, kur disa probleme bashkohen në të njëjtën kohë, ato mund të krijojnë shkëndijën që e nxjerr pakënaqësinë në rrugë.

Kjo dinamikë shfaqet edhe në arsim. Në Francë, nxënësit kanë protestuar për mungesën e mësuesve dhe burimeve në shkolla, duke ngritur shqetësime për mbipopullimin e klasave dhe pabarazitë mes zonave të ndryshme. Në Spanjë, mësuesit kanë organizuar greva për paga dhe kushte më të mira pune.

Kur problemet e përditshme nuk marrin zgjidhje të prekshme, protestat mund të shndërrohen në një kanal përmes të cilit qytetarët kërkojnë të dëgjohen. Megjithatë, pjesëmarrja e të rinjve në mobilizime nuk nënkupton se të gjithë ndajnë të njëjtat motive apo mbështesin të njëjtat kërkesa.

Franca: Nga kërkesat për arsim te përshkallëzimi i dhunës
Në Francë, protestat nisën me kërkesa për më shumë burime në arsim, por më pas u zgjeruan duke përfshirë çështje që lidhen me koston e jetesës dhe cilësinë e shërbimeve publike. Përfshirja e sindikatave dhe aktivistëve të tjerë i dha lëvizjes një dimension më të gjerë social.

Sipas raportimit të Associated Press, protestat e ditëve të fundit janë shoqëruar edhe me episode të rënda dhune, plaçkitje dhe dëmtime të ndërtesave publike në disa qytete, mes tyre Parisi, Marseja, Lioni dhe Bordoja. Në Limoges, një zjarr dëmtoi rëndë një pjesë historike të bashkisë.

Presidenti francez Emmanuel Macron dënoi aktet e dhunës dhe paralajmëroi përgjegjësi për personat e përfshirë në dëmtime dhe sulme.

Zhvillimet në Francë tregojnë se pakënaqësia sociale mund të zgjerohet përtej kërkesave fillestare, veçanërisht kur çështje të ndryshme ekonomike dhe institucionale bashkohen në një lëvizje të vetme. Por përshkallëzimi i dhunës krijon edhe një problem tjetër: dallimin mes protestës paqësore, si formë e ushtrimit të të drejtave qytetare, dhe veprimeve që cenojnë sigurinë e njerëzve apo pronën publike dhe private.

Spanja dhe Portugalia: Kur strehimi bëhet i papërballueshëm
Në Spanjë, kriza e strehimit është kthyer në një nga burimet kryesore të pakënaqësisë, veçanërisht për të rinjtë dhe familjet me të ardhura të ulëta. Në Madrid, protestuesit kanë ngritur tenda në sheshin Puerta del Sol për të kundërshtuar rritjen e qirave dhe vështirësitë për të siguruar një banesë.

Sipas të dhënave të cituara nga gazeta ekonomike Expansión, paga minimale në Spanjë është 1.221 euro, ndërsa qiraja mesatare mujore për një apartament prej 80 metrash katrorë arrin rreth 1.130 euro. Kjo diferencë tregon presionin e madh që kostot e strehimit mund të ushtrojnë mbi buxhetet familjare, veçanërisht në qytetet e mëdha.

Për shumë të rinj, problemi nuk kufizohet te gjetja e një pune, por lidhet edhe me mundësinë për të jetuar në mënyrë të pavarur, për të kursyer dhe për të planifikuar të ardhmen.

Pakënaqësia është shtrirë edhe në sektorin e arsimit, ku mësuesit kanë kërkuar paga më të mira dhe kushte më të përshtatshme pune. Ndërkohë, masa për strehim të përballueshëm të propozuara nga qeveria spanjolle janë përballur me vështirësi për të siguruar mbështetjen e nevojshme parlamentare.

Të ngjashme janë shqetësimet edhe në Portugali, veçanërisht në Lisbonë dhe Porto, ku rritja e kostove të banimit ka nxitur protesta.

Këto zhvillime tregojnë se kriza e strehimit nuk është thjesht një çështje ekonomike. Ajo ndikon drejtpërdrejt në mundësinë e të rinjve për të krijuar familje, për të qëndruar në qytetet ku punojnë dhe për të ndërtuar një të ardhme të qëndrueshme.

Italia: Inflacioni dhe pakënaqësia ndaj shërbimeve publike
Në Itali, lëvizja “Italia in Piazza” ka mobilizuar mijëra protestues rreth kërkesave për paga më të larta, punësim, përmirësim të shërbimeve shëndetësore, investime në arsim dhe masa për strehimin.

Sipas të dhënave qeveritare të cituara në raportim, inflacioni në vend arriti në 4,2% në shtator, duke kaluar nivelin prej 3,8% të regjistruar në eurozonë.

Rritja e çmimeve, kur nuk shoqërohet me rritje të ngjashme të të ardhurave, ul fuqinë blerëse dhe e bën më të vështirë përballimin e shpenzimeve bazë. Për këtë arsye, kërkesat e protestuesve italianë nuk lidhen vetëm me pagat, por edhe me aksesin në shërbimet që ndikojnë drejtpërdrejt në cilësinë e jetës.

Megjithatë, protestat që nisën në mënyrë paqësore janë shoqëruar edhe me përplasje të dhunshme në Torino, Bolonjë dhe Milano. Sipas raportimit, policia në Milano njoftoi 271 të arrestuar dhe 14 efektivë të plagosur gjatë dy ditëve të trazirave.

Rasti italian tregon se pakënaqësia ekonomike mund të bashkojë grupe të ndryshme shoqërore, por nuk përjashton rrezikun që mobilizimi të përshkallëzohet. Për autoritetet, sfida është të adresojnë kërkesat sociale pa lejuar që dhuna të marrë kontrollin e hapësirës publike.

Shqipëria: Protesta kundër qeverisjes dhe korrupsionit
Në Ballkan, protestat kanë një dimension më të theksuar politik, me kërkesa që lidhen me përgjegjësinë e qeverive, luftën kundër korrupsionit dhe besimin te institucionet.

Në Tiranë, protestat kundër qeverisë së kryeministrit Edi Rama kanë vijuar për më shumë se një javë, me përfshirjen edhe të nxënësve dhe studentëve. Një pjesë e protestuesve kërkojnë dorëheqjen e Ramës, ndërsa lëvizja “Flamingo” e lidh një nga kërkesat kryesore me luftën kundër korrupsionit.

Në sfondin e protestave është edhe debati për një investim të madh turistik luksoz në një zonë natyrore ku qeveria ka miratuar zhvillimin e projektit, i cili lidhet me Jared Kushner, dhëndrin e presidentit amerikan Donald Trump, shkruan Asspciated Press.

Përfshirja e të rinjve në protesta e vendos Shqipërinë në një kontekst më të gjerë evropian, ku brezat e rinj po kërkojnë më shumë transparencë dhe përgjegjshmëri nga institucionet. Megjithatë, shkaqet e pakënaqësisë dhe kërkesat konkrete ndryshojnë nga një vend në tjetrin.

Në Serbi, studentët janë në vijën e parë të protestave kundër korrupsionit prej gati dy vitesh. Lëvizja është shndërruar në një sfidë të rëndësishme për skenën politike të vendit, ndërsa zhvillimet rreth zgjedhjeve dhe përpjekjeve për rikthim në pushtet të Aleksandar Vuçiçit kanë shtuar tensionet.

Në të dy vendet, korrupsioni dhe besimi te institucionet janë pjesë e debatit publik. Por ndërsa problemet ekonomike mund të kërkojnë masa konkrete për të përmirësuar jetesën, kërkesat për llogaridhënie politike prekin edhe mënyrën se si qytetarët e perceptojnë legjitimitetin dhe funksionimin e pushtetit.

Një Evropë nën presion social dhe politik
Nga Franca te Shqipëria, nga Italia te Serbia, protestat nuk mund të shpjegohen me një shkak të vetëm. Në disa vende, në qendër janë pagat dhe inflacioni; në të tjera, strehimi, arsimi, shërbimet publike ose korrupsioni. Në shumë raste, këto probleme ndërthuren dhe krijojnë një ndjenjë më të gjerë pakënaqësie.

Një element i përbashkët është hendeku mes pritshmërive të qytetarëve dhe asaj që ata perceptojnë se institucionet po arrijnë të ofrojnë. Kur puna nuk garanton një jetë të përballueshme, kur strehimi bëhet gjithnjë e më i vështirë dhe kur institucionet shihen me mosbesim, protestat mund të kthehen në një nga mënyrat kryesore për të kërkuar ndryshim.

Megjithatë, është e rëndësishme të bëhet dallimi mes mobilizimit qytetar dhe akteve të dhunës. Protesta paqësore është një instrument demokratik për të shprehur pakënaqësinë, ndërsa sulmet ndaj njerëzve, institucioneve dhe bizneseve krijojnë pasoja të tjera dhe mund të zhvendosin vëmendjen nga kërkesat fillestare.

Për qeveritë evropiane, sfida nuk është vetëm garantimi i rendit publik, por edhe përgjigjja ndaj shkaqeve që i nxjerrin qytetarët në rrugë. Kjo nënkupton politika më efektive për strehimin, investime në arsim dhe shëndetësi, përmirësim të kushteve të punës dhe mekanizma më të besueshëm për luftën kundër korrupsionit.

Pyetja kryesore është nëse institucionet do të arrijnë ta shndërrojnë këtë pakënaqësi në reforma konkrete, apo nëse hendeku mes qytetarëve dhe politikës do të vazhdojë të thellohet. Përgjigjja do të varet jo vetëm nga mënyra se si autoritetet menaxhojnë protestat, por edhe nga aftësia e tyre për të adresuar problemet që qëndrojnë pas tyre.

/vizionplus.tv