A do të ishte jeta jote ndryshe nëse do të ishe rritur në një vend tjetër?
Një numër gjithnjë e më i madh kërkimesh në psikologji dhe shkencat sociale po përpiqen t’i japin përgjigje kësaj pyetjeje të vjetër: sa ndikojnë gjenet dhe sa ndikon mjedisi në identitetin tonë?
Studiuesit thonë se ADN-ja është unike për çdo njeri dhe nuk ndryshon nga vendi ku jetojmë. Megjithatë, vetëm gjenetika nuk mjafton për të shpjeguar se kush jemi. Përvoja, kultura dhe shoqëria në të cilën rritemi ndikojnë ndjeshëm në mënyrën se si mendojmë, ndihemi dhe sillemi.
Një analizë e madhe e studimeve mbi binjakët, që përfshiu miliona persona, arriti në përfundimin se gjenetika shpjegon mesatarisht rreth 50% të dallimeve mes njerëzve, ndërsa pjesa tjetër lidhet me mjedisin dhe përvojat e jetës. Tiparet e personalitetit, për shembull, ndikohen në masë të madhe nga faktorë socialë dhe kulturorë.
Psikologët ndërkulturorë theksojnë se kultura formëson mënyrën si njerëzit e shohin veten dhe botën. Në shoqëritë perëndimore, individët priren ta përkufizojnë veten përmes tipareve personale, si karakteri apo aftësitë.
Studimet tregojnë gjithashtu se mënyra e të menduarit dhe e perceptimit ndryshon sipas kulturës. Disa njerëz përqendrohen më shumë te individi, ndërsa të tjerë te konteksti dhe marrëdhëniet me të tjerët. Edhe bindja ndaj autoritetit, mënyra e komunikimit apo niveli i ekstrovertizmit mund të ndikohen nga vendi ku rritemi.
Shkencëtarët besojnë se këto ndryshime lidhen me mënyrën se si përvojat formësojnë trurin me kalimin e kohës. Rrugët nervore forcohen nga përvoja të përditshme, duke ndikuar në personalitetin dhe sjelljen tonë.
Megjithatë, ekspertët theksojnë se nuk ka një përgjigje të vetme. Identiteti është rezultat i një kombinimi kompleks mes natyrës dhe edukimit. Gjenet krijojnë bazën, por mjedisi përcakton se si shfaqen dhe zhvillohen tiparet tona.
Edhe filozofët janë përpjekur t’i përgjigjen kësaj pyetjeje. Disa besojnë se njeriu mbetet i njëjti pavarësisht rrethanave, ndërsa të tjerë mendojnë se identiteti formësohet vazhdimisht nga shoqëria dhe përvoja.
Në fund, shumica e studiuesve bien dakord për një gjë: vendi ku rritemi nuk është i vetmi faktor që na përcakton, por ai luan një rol të rëndësishëm në mënyrën se si bëhemi ata që jemi.
