SHBA dhe Arabia Saudite kanë arritur një marrëveshje për përdorimin civil të energjisë bërthamore në shtetin e Gjirit. Sipas Ministrisë Amerikane të Energjisë, dokumenti është nënshkruar nga ministri amerikan i Energjisë, Chris Wright, dhe homologu i tij saudit, Princi Abdulaziz bin Salman.
Gjithashtu, sipas njoftimit, është nënshkruar edhe një marrëveshje për kontrolle shtesë të sigurisë. Kjo synon të krijojë bazën ligjore për një partneritet afatgjatë që mund të zgjasë me dekada. Qeveria amerikane nuk e ka bërë ende publike përmbajtjen e saktë të marrëveshjes. Megjithatë, sipas mediave amerikane, ajo mund të hapë rrugën për pasurimin e uraniumit në Arabinë Saudite.
Ministria Saudite e Energjisë deklaroi se marrëveshja forcon përpjekjet për diversifikimin e burimeve të energjisë, avancimin e teknologjive të përparuara, si dhe zgjerimin e bashkëpunimit dhe investimeve në interes të ndërsjellë të të dy vendeve.
Qëllimi: Arritja e përfitimeve ekonomike për të dy vendet
Shtetet e Bashkuara synojnë të përfitojnë ekonomikisht nga marrëveshja përmes eksportit të teknologjisë bërthamore, duke krijuar vende të reja pune. Nga ana tjetër, sipas njoftimit amerikan, për Arabinë Saudite marrëveshja do të ndihmojë në plotësimin e nevojave të vendit për energji. Kjo do t’i lejonte mbretërisë gjithashtu të eksportojë më shumë naftë në tregjet e huaja.
Gazeta amerikane Wall Street Journal kishte raportuar më herët, duke iu referuar zyrtarëve qeveritarë, se presidenti Donald Trump kishte miratuar një marrëveshje bërthamore me Arabinë Saudite me një afat vlefshmërie prej 30 vjetësh.
Kritika ndaj zgjerimit të teknologjisë bërthamore në Lindjen e Mesme
Ministri amerikan i Energjisë, Chris Wright, theksoi se marrëveshja përmbush standardet më të larta dhe përfshin gjithashtu garanci kundër përhapjes së armëve bërthamore. Megjithatë, në Kongresin amerikan, i cili duhet ta shqyrtojë ende marrëveshjen, pritet të ketë kundërshtime. Shumë ligjvënës amerikanë janë kundër zgjerimit të teknologjisë bërthamore në Lindjen e Mesme, një rajon politikisht i paqëndrueshëm, veçanërisht në një kohë kur vazhdon lufta me Iranin, rivalin prej kohësh të Arabisë Saudite.
Edhe ekspertët e mospërhapjes së armëve bërthamore paralajmërojnë se pasurimi i uraniumit në Arabinë Saudite mund t’i hapë rrugën, në afat të gjatë, zhvillimit të një programi të vet bërthamor ushtarak. Sipas tyre, kjo mund të nxisë edhe shtete të tjera të rajonit të angazhohen në një garë të re armatimi bërthamor. “Ideja se kjo histori do të ketë një fund të lumtur është iluzion,” tha Henry Sokolski, drejtor i Nonproliferation Policy Education Center në SHBA, në një intervistë për gazetën Wall Street Journal.
Qeveria amerikane mbron marrëveshjen
Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, u përpoq të zbusë kritikat ndaj marrëveshjes. I pyetur nga gazetarët për rrezikun se ajo mund të nxisë një garë të re bërthamore në një rajon mjaft të paqëndrueshëm, ai deklaroi: “Shtetet e Bashkuara nuk do të lidhin me asnjë vend në botë një marrëveshje që krijon rrezik për përhapjen e armëve bërthamore.”
Sipas burimeve qeveritare, marrëveshja nuk përfshin Protokollin Shtesë të Agjencisë Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (IAEA), i cili parashikon mekanizma më të zgjeruar monitorimi, inspektimi dhe kontrolli. Kjo mungesë ka shtuar shqetësimet e kritikëve, të cilët kërkojnë garanci më të forta për të parandaluar çdo përdorim ushtarak të programit bërthamor. Arabia Saudite nuk ka aktualisht program të armëve bërthamore, por po fuqizon përdorimin civil të energjisë atomike./dw
