Shikimi që shmanget, lëvizjet nervoze, kafshimi i buzëve apo loja me duar janë shpesh konsideruar si shenja se dikush po gënjen. Megjithatë, kërkimet shkencore tregojnë se gjuha e trupit është shumë më pak e besueshme për zbulimin e gënjeshtrës sesa mendohej më parë.
Sipas psikologes Dr. Sharon Leal, eksperte e zbulimit të mashtrimit në Universitetin e Portsmouth, personi që gënjen përballet me një ngarkesë të lartë njohëse: duhet të mbajë mend historinë që ka treguar, të shmangë kontradiktat, të vëzhgojë reagimet e bashkëbiseduesit dhe njëkohësisht të kontrollojë sjelljen e tij.
Megjithatë, kjo ngarkesë nuk shfaqet domosdoshmërisht përmes lëvizjeve nervoze. Gënjeshtarët mund të qëndrojnë edhe më të palëvizshëm, pikërisht sepse përpiqen të kontrollojnë sjelljen e tyre.
Pyetjet që mund ta vështirësojnë gënjeshtrën
Një nga teknikat më të dobishme është t’i kërkohet personit të tregojë disa herë të njëjtën ngjarje. Personat që thonë të vërtetën mund të kujtojnë detaje të reja gjatë rrëfimeve të përsëritura, ndërsa dikush që ka sajuar një histori ka më shumë gjasa ta mbajë atë të thjeshtë për të shmangur kontradiktat.
Një tjetër teknikë është kërkesa për të treguar ngjarjen në rend të kundërt, duke filluar nga fundi. Kjo rrit ngarkesën mendore, pasi një personi që ka përjetuar realisht ngjarjen i duhet vetëm të rikthehet te kujtesa, ndërsa ai që ka sajuar historinë duhet ta rindërtojë atë.
Po ashtu, pyetjet e papritura dhe të lidhura me detaje konkrete mund të jenë të dobishme. Për shembull, në vend të një pyetjeje të përgjithshme si “Ku ishe?”, mund të kërkohen detaje rreth ambientit, personave të pranishëm apo elementeve që mund të verifikohen.
Provat dhe kontradiktat
Një tjetër qasje është përdorimi strategjik i provave. Personi që bën pyetjet mund të ketë tashmë informacion për atë që ka ndodhur, por të mos e zbulojë menjëherë.
Fillimisht i kërkohet tjetrit të tregojë versionin e tij. Më pas, kur paraqiten provat, vërehen kontradiktat mes asaj që është thënë fillimisht dhe fakteve të njohura.
Edhe heshtja mund të fshehë një gënjeshtër
Studiuesit kanë shqyrtuar edhe “gënjeshtrat përmes heshtjes” – raste kur një person thotë diçka të vërtetë, por fsheh qëllimisht një informacion të rëndësishëm.
Për shembull, dikush mund të thotë se “ishte në shtëpinë e një shoku”, duke mos përmendur se u largua për 20 minuta dhe më pas u kthye.
Edhe në këto raste, shenjat që mund të ngrenë dyshime janë kryesisht verbale: përgjigje të paqarta, shmangie e detajeve, përgjigje evazive dhe kontradikta që shfaqen kur bëhen pyetje të mëtejshme.
Përfundimi: nuk ekziston një gjest i vetëm që mund të provojë se dikush po gënjen. Në vend që të mbështetemi te kontakti me sy apo lëvizjet nervoze, është shumë më e dobishme të dëgjojmë me kujdes përgjigjet, të kërkojmë detaje dhe të kontrollojmë nëse rrëfimi qëndron i njëjtë përballë pyetjeve të ndryshme.
