Trashëgimia e pasur kulturore, historike dhe gjuhësore e komuniteteve arbëreshe mbetet një pjesë thelbësore e identitetit mbarëshqiptar. Nga veshjet tradicionale, te ritet dhe zakonet, e deri te trashëgimia familjare, janë të paktë ata që vijojnë t’i ruajnë këto vlera në formën e tyre autentike. Një ndër ta është artizania Elisabeth D’Elia, e cila i qëndron besnike traditës së trashëguar brez pas brezi.
“Të gjitha komunitetet kanë xhaketën tradicionale dhe fundin. Të gjitha janë të qëndisura me ar dhe përmbajnë disa elemente tradicionale si bleta, lulja dhe shqiponja. Ne duam ta ruajmë traditën dhe përpiqemi ta përcjellim te brezat e rinj. Ajo që duhet të kuptojmë është se kjo nuk duhet të jetë një imponim, por diçka e butë, e përditshme Ne ndihemi arbëreshë sepse jemi rritur kështu në familje që të vegjël. Ne flasim arbërisht në shtëpi dhe, duke e folur në shtëpi, kjo bëhet diçka e natyrshme dhe e lehtë. Imponimi nuk ka pasur kurrë sukses, por gjërat që thuhen nga nëna dhe me zemër, mbeten edhe te brezat e rinj”, tha Elisabeth D’elia, artizane
Megjithatë, nga ana tjeër sfidat për ruajtjen e gjuhës mbeten të mëdha. Arbërishtja është klasifikuar nga UNESCO si një gjuhë në rrezik zhdukjeje dhe është përfshirë në Atlasin e Gjuhëve të Rrezikuara në Botë. Pavarësisht përpjekjeve për mbrojtjen e saj, kjo gjuhë pesëshekullore po përballet me rënie të ndjeshme të përdorimit.
“Në fillim ishim rreth 200 mijë banorë arbëreshë që flisnin arbëresh. Sot jemi shumë më pak. Sot sipas një studimi që kam bërë unë nëse arrijmë në 20%. Dhe ky 20% që e flet arbëreshen janë të gjithë njerëz të moshuar. Të rinjtë, nga 30 vjeç e poshtë, nuk e flasin më. Pra, gjuha po zhduket. Jo vetëm për shkak të uljes së popullsisë, por sepse arbëreshja nuk flitet më në familje. Po bëhen përpjekje me ligje kombëtare, rajonale etj., për të futur mësimin e arbëreshes në shkolla, por sipas meje duhet bërë që familjet të mbështeten dhe të nxiten që ta flasin arbëreshen”, u shpreh Francesko Peri, studiues arbëresh.
Ndërkohë në Tiranë Qendra e Studimeve Arbëreshe shpesh bën përpjekje për të nxitur politika konkrete për Arbëreshët.
Dhjetëra arbëresh kanë mbërritur në Tiranë në kuadër të samitit të diasporës, me një qëllim të vetëm, ruajtjen e identitetit si një sfidë që kërkon angazhim të përbashkët , nga familja, institucionet dhe vetë komuniteti, në mënyrë që kjo pasuri të mos humbasë në rrjedhën e kohës.
