Faktorët e rrezikut psikosocial duke përfshirë orët e gjata të punës, pasigurinë në punë dhe ngacmimin në vendin e punës krijojnë mjedise pune të dëmshme që dëmtojnë shëndetin fizik dhe mendor të njerëzve, sipas një raporti të ri të OKB. Më shumë se 840,000 njerëz vdesin çdo vit nga probleme shëndetësore të lidhura me rreziqet psikosociale në punë duke përfshirë orët e gjata të punës, pasigurinë në punë dhe ngacmimin në vendin e punës sipas një raporti të ri nga Organizata Ndërkombëtare e Punës (ILO), një agjenci e Kombeve të Bashkuara.
Rreziqet psikosociale të lidhura me punën shoqërohen kryesisht me sëmundje kardiovaskulare dhe çrregullime të shëndetit mendor, përfshirë vetëvrasjen, vuri në dukje raporti. “Rreziqet psikosociale po bëhen një nga sfidat më të rëndësishme për sigurinë dhe shëndetin në punë në botën moderne të punës”, tha Manal Azzi, udhëheqëse e ekipit për politikat dhe sistemet e Sigurisë dhe Shëndetit në Punë (OSH) në ILO. “Përmirësimi i mjedisit të punës psikosocial është thelbësor jo vetëm për mbrojtjen e shëndetit mendor dhe fizik të punëtorëve, por edhe për forcimin e produktivitetit, performancës organizative dhe zhvillimit të qëndrueshëm ekonomik”, shtoi ajo.
Ndikimi në shëndet
Raporti zbuloi se rreziqet shëndetësore çojnë në humbjen e gati 45 milionë viteve të jetës të rregulluara për aftësinë e kufizuar (DALY) çdo vit, me ndikimin e kombinuar të sëmundjeve kardiovaskulare dhe çrregullimeve mendore që vlerësohet të rezultojë në 1.37 përqind të PBB-së globale të humbur çdo vit. Vetëm në Evropë, ILO raportoi 112,333 vdekje, afër gjashtë milionë DALY dhe humbje prej 1.43% të PBB-së. Sëmundjet kardiovaskulare përbëjnë shumicën e vdekjeve të atribueshme, megjithatë humbja e përgjithshme e viteve të jetës së shëndetshme është më e madhe për çrregullimet mendore, shkruan autorët. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), depresioni dhe ankthi përbëjnë afërsisht 12 miliardë ditë pune të humbura çdo vit. Gjendjet më të zakonshme përfshijnë depresionin, çrregullimet e ankthit, lodhjen, çrregullimet e gjumit dhe lodhjen.
Problemet me shëndetin mendor mund të shkaktojnë gjithashtu dëme në shëndetin fizik përmes mekanizmave të pashëndetshëm përballues që shpesh përdoren për të menaxhuar stresin dhe lodhjen. Pirja e duhanit, konsumimi i alkoolit, ngrënia e tepërt dhe mungesa e aktivitetit fizik për shkak të problemeve në vendin e punës mund të çojnë në obezitet, hipertension dhe sëmundje të tjera kronike. “Provat sugjerojnë gjithashtu se sjelljet që lidhen me shëndetin dhe rreziqet psikosociale bashkëveprojnë me kalimin e kohës, me sjelljet e pashëndetshme që përforcojnë dhe amplifikojnë efektet negative shëndetësore të shoqëruara me ekspozimin ndaj stresit psikosocial”, shkruan autorët.
Cilat janë shkaqet kryesore të dëmtimeve në punë?
Raporti identifikon orët e gjata të punës, ngacmimin, stresin në punë, çekuilibrin përpjekje-shpërblim, pasigurinë në punë, dhunën dhe ngacmimin si shkaktarët kryesorë të shëndetit të dobët tek punëtorët. “Është e rëndësishme të kujtojmë se orët e gjata të punës, një faktor kritik rreziku psikosocial i lidhur me rritjen e rrezikut të sëmundjeve kardiovaskulare dhe goditjes në tru, mbeten të përhapura”, vunë në dukje autorët. ILO vlerëson se në nivel global, 35% e punëtorëve punojnë më shumë se 48 orë në javë. Një studim i OBSH-së zbuloi se puna 55 ose më shumë orë në javë shoqërohet me një rrezik prej 35% më të lartë për goditje në tru dhe një rrezik 17% më të lartë për vdekje nga sëmundja ishemike e zemrës, krahasuar me punën 35 deri në 40 orë në javë. Ngacmimi dhe format e tjera të ngacmimit dhe dhunës janë gjithashtu të shënuara si një shqetësim i madh. Raporti vuri në dukje se 23% e punëtorëve në nivel global kanë përjetuar të paktën një formë dhune ose ngacmimi në jetën e tyre të punës, ku dhuna psikologjike është më e përhapura me 18%.
Çfarë mund të bëhet
Dixhitalizimi, inteligjenca artificiale, puna në distancë dhe marrëveshjet e reja të punësimit po riformësojnë mjedisin psikosocial të punës, duke kërkuar që organizatat të identifikojnë rreziqet dhe të zbatojnë masa parandaluese.
Këto duhet të trajtojnë mënyrën se si është projektuar, organizuar dhe menaxhuar puna, duke përfshirë menaxhimin e ngarkesës së punës, qartësinë e roleve, nivelin e stafit dhe orët e punës. Kur parandalimi nuk arrin rezultate të mira, ILO bën thirrje për mbështetje në kohë dhe jo-stigmatizuese, siç janë qasja në shërbime mbështetëse, përshtatjet e përkohshme në punë, kontributi në shëndetin në punë dhe proceset e drejta të kthimit në punë.
