Fluturimi juaj sapo u anulua dhe ju po prisni në linjën e shërbimit ndaj klientit të linjës ajrore për ta rirezervuar atë. Një udhëtar është dukshëm i shqetësuar, ndërsa një tjetër duket relativisht i pashqetësuar. Drama është e njëjtë, por trupat dhe truri i tyre mund të jenë duke iu përgjigjur shumë ndryshe.
Shkencëtarët e kanë ditur prej kohësh se gjenetika, personaliteti dhe përvoja e kaluar ndihmojnë në formësimin e mënyrës se si njerëzit reagojnë fort ndaj presionit. Tani, hulumtimet e reja sugjerojnë se mikrobioma e zorrëve – bashkësia e mikrobeve që jetojnë në traktin tretës – mund të luajë gjithashtu një rol.
Në një studim të kohëve të fundit, njerëzit me mikrobe më të larmishme të zorrëve treguan reagime më të forta ndaj stresit akut – një zbulim që studiuesit thonë se mund të pasqyrojë trupin që mobilizohet në mënyrë efektive, jo që përballet dobët.
Zbulimet i shtojnë një dimension të ri të habitshëm një pyetjeje të njohur: Pse e njëjta situatë stresuese duket se godet njerëz të ndryshëm kaq ndryshe?
Çfarë ndodh në trup gjatë stresit?
Stresi është një reagim natyral që shfaqet kur perceptoni një sfidë, kërkesë ose kërcënim të mundshëm, thotë Timothy Riley, mjek i mjekësisë familjare në Penn State Health dhe instruktor i certifikuar i programit për reduktimin e stresit përmes praktikës së vetëdijes së plotë (Mindfulness).
Kur ndiheni të stresuar, amigdala juaj – sistemi i përpunimit emocional i trurit – mund të vihet në veprim, sipas Kelly Atvood, profesoreshë e asociuar në Departamentin e Psikologjisë në Universitetin James Madison. Kur truri juaj zbulon një kërcënim, ai dërgon një mesazh në hipotalamus, qendrën e komandës së trupit tuaj, e cila ndihmon në koordinimin e reagimit të trupit ndaj stresit.
Si i tillë, mund të përjetoni ndjesi fizike në një situatë me stres të lartë, si një zemër që rrah fort, frymëmarrje më të shpejtë, probleme me traktin gastrointestinal ose muskujt tuaj që vihen në lëvizje për t’iu shmangur potencialisht një situate të rrezikshme, thotë Rajita Sinha, drejtoreshë e Qendrës së Stresit në Yale.
Zorra mund të ndikojë në mënyrën se si trupi përballet me një sfidë
Hulumtimi i ri i botuar në Neurobiologjinë e Stresit sugjeron që njerëzit me një mikrobiomë të zorrëve më të larmishme, që do të thotë një larmi më e gjerë mikroorganizmash që jetojnë në zorrë, mund të reagojnë ndryshe ndaj stresit akut. Në studim, diversiteti më i madh mikrobik u shoqërua me kortizol më të fortë dhe përgjigje të vetë-raportuara ndaj stresit tek të rriturit e shëndetshëm.
Zorra dhe truri janë në komunikim të vazhdueshëm përmes asaj që njihet si boshti zorrë-tru, shpjegon autori i studimit Thomas Karner, profesor i psikologjisë në Universitetin e Vjenës në Austri.
“Mikrobioma e zorrëve dhe përbërësit që ajo prodhon mund të ndikojnë në mënyrën se si sistemi i stresit në trup u përgjigjet sfidave dhe se si rregullohen nivelet e hormoneve të stresit,” thotë Karner. “Njëkohësisht, stresi mund të ndryshojë përbërjen e mikrobiomës së zorrëve, të ndikojë në integritetin e barrierës së zorrëve dhe në inflamacion, si dhe të ndryshojë prodhimin e metaboliteve mikrobike, siç janë acidet yndyrore me zinxhir të shkurtër. Si pasojë, marrëdhënia midis shëndetit të zorrëve dhe stresit duket se funksionon në të dyja drejtimet.”
Një përgjigje më e fortë ndaj stresit nuk është gjithmonë më e keqe
Por jo çdo stres është i dëmshëm. Stresi afatshkurtër, ose akut, mund ta ndihmojë trupin të përgjigjet ndaj një sfide ose kërcënimi të menjëhershëm, shpjegon Karner.
Karner jep shembullin e një zebre që i ikën një luani në savanë: Në atë moment, përgjigja ndaj stresit ndihmon në mobilizimin e energjisë dhe përqendrimin e vëmendjes për t’u përballur me kërcënimin. Ai shpjegon se gjetja ngre mundësinë që diversiteti më i madh i mikrobiomës shoqëron një përgjigje më fleksibile ose të mobilizuar në mënyrë të përshtatshme ndaj stresit, në vend që thjesht të zbusë stresin.
“Në studimin tonë, diversiteti më i lartë mikrobial i zorrëve u shoqërua me kortizol më të fortë dhe reaktivitet subjektiv ndaj stresit pas një stresori akut, i cili mund të pasqyrojë një mobilizim të kufizuar në kohë dhe adaptiv të sistemit të stresit që na ndihmon të përballemi me sfidën”, thotë ai.
Stresi kronik, nga ana tjetër, përfshin aktivizim të zgjatur ose të përsëritur të sistemeve që lidhen me stresin. Për të qëndruar te shembulli i zebrës, problemi nuk është shpërthimi i shkurtër i stresit kur zebra largohet nga luani, por çfarë do të ndodhte nëse përgjigja ndaj stresit do të mbetej e ndezur shumë kohë pasi kërcënimi të kishte kaluar.
(Anët pozitive të papritura të ndjenjës së frustrimit.)
Tek njerëzit, kjo mund të ndodhë përmes shqetësimeve të vazhdueshme, stresit social, pasigurisë, afateve ose ekspozimit të përsëritur ndaj situatave të vështira pa rikuperim të mjaftueshëm, thotë Karner. Me kalimin e kohës, kjo mund të prishë sistemet që rregullojnë hormonet e stresit dhe ndikojnë në tru, sistemin imunitar dhe mikrobiomën e zorrëve.
“Një mikrobiomë më e larmishme mund të jetë më rezistente ndaj këtyre ndërprerjeve,” shton Karner, “por… nevojiten më shumë kërkime për të kuptuar se si diversiteti i mikrobiomës ndikon në kalimin nga përgjigjet adaptive afatshkurtra të stresit në pasojat negative të stresit kronik.”
Mikrobioma është vetëm një pjesë e reagimit ndaj stresit
Sipas Riley-t, gjenetika luan një rol në mënyrën se si e përjetoni stresin. Njerëzit kanë zhvilluar mekanizma reagimi ndaj stresit që i ndihmonin paraardhësit tanë të reagonin shpejt ndaj kërcënimeve të mundshme, dhe dallimet gjenetike individuale mund të ndikojnë në shkallën e reagimit të këtyre sistemeve. “Ne kemi dallime individuale,” thotë Sinha. “Disa gjene janë më reaguese, ndërsa të tjera janë më pak reaguese te njerëz të ndryshëm.”
Përvojat që fillojnë edhe para lindjes mund të ndikojnë gjithashtu në mënyrën se si trupi reagon ndaj stresit. Kjo mund të ndodhë pjesërisht përmes epigjenetikës – ndryshimeve kimike që ndikojnë në mënyrën se si shprehen gjenet pa ndryshuar vetë ADN-në. Një përmbledhje e vitit 2025 në Genes, duke shqyrtuar 71 studime, gjeti prova që lidhin përvojat traumatike me ndryshimet epigjenetike të përfshira në rregullimin e stresit. Megjithatë, studiuesit ende po hetojnë se sa kohë zgjasin këto ndryshime dhe nëse ato mund të kalohen nëpër breza.
(Pse dopamina ju shtyn të bëni gjëra të vështira – edhe pa shpërblim.)
Përvojat tuaja të jetuara gjithashtu kontribuojnë në mënyrën se si e përballoni stresin. “Që nga lindja, reagimet tona ndaj stresorëve janë tepër komplekse dhe të ngulitura thellë në strukturën e mendjeve dhe trupave tanë”, thotë Riley. “Ndërsa rritemi, mësojmë nga çdo përvojë dhe sistemi ynë nervor i kushton vëmendje të veçantë përvojave stresuese ose traumatike.”
Por përvoja personale nuk duhet domosdoshmërisht të përfshijë trauma. Për shembull, nëse dikujt i bie të fikët, një person pa trajnim mjekësor mund të ndihet shumë në panik në këtë situatë. Nga ana tjetër, nëse një profesionist mjekësor ka parë të njëjtën ngjarje, “ai mund të ndihet i sigurt se rreziku është i ulët dhe situata është e menaxhueshme”, thotë Riley.
Sipas Atvood, temperamenti dhe personaliteti gjithashtu formësojnë mënyrën se si njerëzit reagojnë ndaj stresit. Një studim i vitit 2016 në Journal of Personality and Social Psychology zbuloi se njerëzit me neuroticizëm më të lartë – tendenca për të përjetuar shqetësim dhe emocione negative – kishin reagime emocionale më të mprehta në ditët stresuese. Ata që ishin më të shoqërueshëm, të organizuar dhe të vetëdisiplinuar, ose të hapur ndaj përvojave të reja kishin tendencë të tregonin rritje më të vogla emocionale. Këto tipare mund të ndikojnë në mënyrën se si njerëzit interpretojnë dhe përballen me sfidat, por ato pasqyrojnë tendenca – jo kufij të fiksuar në qëndrueshmëri.
Në fund të fundit, asnjë gjen i vetëm, tipar personaliteti apo gjurmë mikrobike nuk përcakton se si do të reagojë dikush nën presion. Reagimi ndaj stresit pasqyron një ndërveprim kompleks midis trurit, trupit, përvojës dhe kërkesave të momentit – dhe studiuesit sapo kanë filluar të kuptojnë rolin që luajnë zorrët në këtë proces.
