Sytë jeshilë konsiderohen si ngjyra më e rrallë natyrale e syve në botë, pasi vetëm rreth 2% e popullsisë globale i posedon. Edhe pse shpesh duken misteriozë dhe unikë, shkencëtarët thonë se kjo ngjyrë nuk vjen nga një pigment i gjelbër, por nga mënyra se si drita ndërvepron me irisin.
Ekspertët shpjegojnë se ngjyra e syve përcaktohet kryesisht nga sasia e melaninës në iris. Sytë kafe kanë shumë melaninë, ndërsa ata blu shumë pak.
Sytë e gjelbër krijohen nga një ekuilibër shumë specifik: melaninë e ulët deri në mesatare, një pigment i verdhë i quajtur lipokrom dhe shpërndarja e dritës në iris.
Sipas studiuesve, pikërisht ky kombinim i rrallë biologjik e bën ngjyrën e gjelbër kaq të pazakontë. Ndryshe nga sa mendohet shpesh, asnjë sy njerëzor nuk përmban pigment të vërtetë të gjelbër.
Gjenetika luan rol kyç
Ngjyra e syve nuk trashëgohet me një rregull të thjeshtë “dominant-recesiv”, siç besohej më parë. Shkencëtarët kanë identifikuar disa gjene që ndikojnë në këtë proces, ndër më të rëndësishmit OCA2 dhe HERC2, të cilët kontrollojnë prodhimin dhe shpërndarjen e melaninës.
Kjo është arsyeja pse dy prindër pa sy të gjelbër mund të kenë një fëmijë me këtë ngjyrë sysh.
Pse sytë kafe janë më të zakonshëm?
Sytë kafe dominojnë në shumicën e popullsisë së botës për shkak të niveleve më të larta të melaninës, e cila historikisht ka ofruar mbrojtje më të mirë ndaj rrezeve të forta të diellit.
Me kalimin e kohës dhe migrimin e popullsive, në disa pjesë të Evropës u përhapën variante gjenetike që favorizonin ngjyra më të çelëta të syve, si bluja, grija, lajthia dhe jeshilja.
A lidhen sytë e gjelbër me probleme shëndetësore?
Specialistët thonë se sytë e gjelbër nuk janë shenjë sëmundjeje. Megjithatë, njerëzit me sy të çelët mund të jenë më të ndjeshëm ndaj dritës së fortë, pasi kanë më pak melaninë për të absorbuar rrezet.
Përdorimi i syzeve të diellit me mbrojtje UV rekomandohet veçanërisht për personat me sy të gjelbër, blu ose gri.
Mjekët këshillojnë që çdo ndryshim i papritur në ngjyrën e syrit, shfaqja e njollave të errëta apo problemet me shikimin të kontrollohen menjëherë nga një okulist.
Një tipar i rrallë, por krejtësisht natyral
Në përfundim, sytë e gjelbër mbeten një nga tiparet më të veçanta gjenetike tek njerëzit. Rrallësia e tyre vjen nga një kombinim shumë specifik biologjik dhe jo nga ndonjë pigment i gjelbër natyral.
Pavarësisht misterit që i rrethon, ekspertët theksojnë se ata janë thjesht një variacion normal dhe i bukur i natyrës njerëzore.
