Imazhi që kemi zakonisht për një njeri “inteligjent” është shpesh tepër i ngurtë: i organizuar, produktiv, gjithmonë vigjilent, i gatshëm të përgjigjet, të zgjidhë probleme dhe të jetë një hap përpara.
Por inteligjenca njerëzore nuk funksionon si një makinë që mund të punojë pa ndërprerje me kapacitet maksimal. Burimet tona mendore, fizike dhe emocionale janë të kufizuara. Dhe ata që dinë t’i menaxhojnë me zgjuarsi nuk i ngjajnë gjithmonë stereotipit të njeriut të palodhur dhe “superproduktiv”.
Ndonjëherë, siç shpjegon psikologu Mark Travers në Psychology Today, disa prej zakoneve të tyre mund të keqinterpretohen si dembelizëm. Në të vërtetë, ato mund të tregojnë një mënyrë më inteligjente të të vepruarit.
1.Shmangin përpjekjet e panevojshme
Zakoni i parë mund të duket kontradiktor: njerëzit inteligjentë shpesh shmangin punën e tepërt, por jo sepse janë indiferentë apo dembelë.
Ajo që shmangin është përpjekja e kotë. Ata kërkojnë rrugë më të shkurtra, automatizojnë detyrat që përsëriten, vënë në pikëpyetje procedurat që nuk japin rezultat dhe preferojnë zgjidhje që u kursejnë kohë dhe energji.
Dy njerëz mund të arrijnë të njëjtin rezultat, por njëri mund ta bëjë duke ndjekur çdo hap të mundshëm, ndërsa tjetri duke dalluar menjëherë modelin që e çon drejt zgjidhjes. Personi i dytë mund të duket sikur po përpiqet më pak. Në të vërtetë, ai thjesht ka gjetur mënyrën më efikase.
2.I japin rëndësi pushimit
Gjumi, sidomos kur zgjat shumë ose shoqërohet me disa periudha pushimi gjatë ditës, shpesh shihet si shenjë dembelizmi. Por neuroshkenca na jep një pamje tjetër.
Gjumi nuk është një periudhë pasiviteti, por një proces aktiv që lidhet me forcimin e kujtesës, të mësuarit, rregullimin e emocioneve, mendimin krijues dhe vendimmarrjen.
Një studim i publikuar në Scientific Reports analizoi lidhjen mes inteligjencës dhe disa modeleve të aktivitetit të trurit gjatë gjumit të pasdites. Studiuesit gjetën një lidhje mes inteligjencës fluide, pra aftësisë për të arsyetuar dhe zgjidhur probleme të reja, dhe disa karakteristikave të gjumit që lidhen me një përpunim më efikas të informacionit.
Ky zbulim vë në pikëpyetje idenë e “gjeniut” që sakrifikon vazhdimisht gjumin për të qenë sa më produktiv. Në të vërtetë, mungesa e pushimit dëmton përqendrimin, kujtesën, gjykimin dhe ekuilibrin emocional.
3.Nuk reagojnë ndaj çdo gjëje
Zakoni i tretë lidhet me diçka që shpesh keqkuptohet: zgjedhjen për t’i lënë disa gjëra të kalojnë pa reaguar.
Në një shoqëri ku shpesh vlerësohet reagimi i menjëhershëm, përgjigjja e shpejtë dhe dëshira për të pasur gjithmonë fjalën e fundit, qetësia mund të interpretohet si indiferencë. Por jo gjithmonë është kështu.
Aftësia për të mos u përfshirë në çdo konflikt, për të mos harxhuar energji për çdo koment dashakeq dhe për të mos u marrë vazhdimisht me çdo bezdi mund të jetë shenjë e inteligjencës emocionale.
Në praktikë, bëhet fjalë për të ditur se cilat beteja ia vlen të bësh. Jo çdo fyerje kërkon përgjigje, jo çdo zhgënjim duhet analizuar dhe jo çdo problem kërkon reagim të menjëhershëm.
Studimet mbi menaxhimin e stresit e lidhin distancimin psikologjik, pra aftësinë për t’u shkëputur mendërisht nga faktorët që shkaktojnë stres, me një shëndet mendor dhe mirëqenie më të mirë.
Energjia është një burim i kufizuar. Dhe inteligjenca nuk matet vetëm me shpejtësinë me të cilën mendon dikush, por edhe me aftësinë për të kuptuar se kur nuk ia vlen ta “shpenzojë” mendimin dhe energjinë e tij.
Në fund, ajo që mund të duket si dembelizëm, në të vërtetë mund të jetë një formë më e pjekur e vetërregullimit.
Inteligjenca nuk shfaqet vetëm përmes shpejtësisë, përpjekjes apo vigjilencës së vazhdueshme, por edhe përmes aftësisë për të kursyer energji, për t’i dhënë rëndësinë e duhur pushimit dhe për të zgjedhur se ku ia vlen vërtet të investosh vëmendjen dhe përpjekjet e tua.
