Procesi i Dialogut Strategjik ndërmjet Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Serbisë nisi të premten në Uashington. Takimin ndërmjet zyrtarëve amerikanë dhe serbë e hapi sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio.
Gjatë takimit u nënshkruan dy memorandume – një për bashkëpunim në fushën e energjisë dhe një memorandum mirëkuptimi për bashkëpunim në fushën e arsimit.
Në prag të takimit, ministri i Punëve të Jashtme i Serbisë, Marko Gjuriq, tha se memorandumi për bashkëpunim në fushën e energjisë “do të hapë perspektiva të reja të rëndësishme për sigurinë energjetike të vendit tonë, pasi parashikon ndërtimin e ndërlidhësve të rinj të gazit”.
Ndërkaq, për memorandumin në fushën e arsimit, Gjuriq tha se ka të bëjë me “zgjerimin e programit Fulbright, i cili do të krijojë mundësi të reja për studentët tanë, të rinjtë dhe komunitetin shkencor, si dhe do t’u mundësojë të dy vendeve që së bashku të mbështesin komunitetin akademik dhe zhvillimin e tij”.
Siç tha për Radion Evropa e Lirë një ditë më parë Departamenti amerikan i Shtetit, Dialogu Strategjik “paraqet një epokë të re në marrëdhëniet mes dy vendeve”.
“Nëpërmjet këtij dialogu, SHBA-ja dhe Serbia do të punojnë për arritjen e objektivave të përbashkëta, përfshirë paqen dhe stabilitetin rajonal, zgjerimin e lidhjeve në fushën e biznesit dhe arsimit, si dhe ndërtimin e një të ardhmeje më të begatë”, thuhet në përgjigjen e DASH-it dërguar REL-it.
Në përgjigje po ashtu u tha se sekretari Rubio, kishte njoftuar më 6 gusht të vitit të kaluar se SHBA-ja do ta zhvillonte këtë dialog me Serbinë.
Dialogu strategjik, të cilin SHBA-ja e zhvillon me dhjetëra shtete në mbarë botën për të thelluar bashkëpunimin, përfshin një sërë fushash – nga ekonomia dhe siguria deri te politika e jashtme.
Çfarë i parapriu vendimit të SHBA-së?
Për mundësinë e nisjes së dialogut strategjik me Serbinë u fol në gusht të vitit 2025, por ai nuk u mbajt në atë kohë.
Atëherë u tha se dialogu do të duhej të sillte “një epokë të re” në marrëdhëniet ndërmjet dy vendeve – duke rigjallëruar lidhjet politike, zgjeruar bashkëpunimin në fushën e biznesit dhe mbrojtjes, si dhe bashkëpunimin në sektorin e energjisë dhe teknologjive të komunikimit.
Serbia në shtator të vitit 2024 ka nënshkruar me SHBA-në marrëveshjen e saj të parë strategjike në fushën e energjisë.
Më pas, në janar të këtij viti, presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, deklaroi se SHBA-ja i kishte paraqitur Serbisë dy “kërkesa formale” për të nisur Dialogun Strategjik – njëra me karakter politik dhe tjetra e lidhur me sektorin e energjisë. Megjithatë, ai nuk dha hollësi lidhur me këto kërkesa.
Uashingtoni e sheh si një nga interesat e tij kryesor në Ballkanin Perëndimor frenimin e ndikimit të Kinës dhe Rusisë.
Ulja e varësisë energjetike të Ballkanit Perëndimor nga Rusia është përfshirë ndër objektivat e Ligjit amerikan për Autorizimin e Mbrojtjes Kombëtare, i miratuar në mesin e muajit dhjetor.
Në të njëjtin ligj, si objektiv përmendet edhe zvogëlimi i ndikimit kinez në rajon.
Po ashtu, SHBA-ja e konsideron si objektiv edhe përparimin e menjëhershëm në dialogun ndërmjet Serbisë dhe Kosovës.
Siç thuhet në ligj, SHBA-ja duhet të mbështesë arritjen e një marrëveshjeje përfundimtare ndërmjet Serbisë dhe Kosovës, e cila do të bazohet në njohjen reciproke.
Po ashtu, SHBA-ja e sheh si objektiv edhe përparimin e menjëhershëm në dialogun ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.
Siç thuhet, SHBA-ja duhet të mbështesë arritjen e një marrëveshjeje përfundimtare ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, e bazuar në njohje të ndërsjellë.
Një tjetër çështje që ka shënuar marrëdhëniet ndërmjet SHBA-së dhe Serbisë gjatë vitit të fundit janë sanksionet ndaj Industrisë së Naftës së Serbisë (NIS), për shkak se në kompani shumica e aksioneve janë në duart e rusëve.
Administrata amerikane vendosi sanksione ndaj NIS-it në fillim të vitit 2025, me qëllim që të pengojë Rusinë t’i përdorë të ardhurat nga sektori energjetik për luftën në Ukrainë.
Prej më shumë se një viti, zbatimi i sanksioneve është shtyrë vazhdimisht, ndërsa që kur kompania hungareze MOL shfaqi interesim për blerje, licenca e Zyrës amerikane për Kontrollin e Pasurive të Huaja (OFAC) është rinovuar në mënyrë periodike.
Herën e fundit, OFAC-i e zgjati licencën edhe për 30 ditë më 30 qershor./rel
