Cilat janë parimet kryesore të një diete të balancuar për personat me diabet?
Parimet kryesore janë disa “shtylla” që përsëriten në të gjitha udhëzimet serioze (ADA, IDF, etj.) për dietën tek diabetikët.
Fokus te cilësia e karbohidrateve, jo vetëm te sasia
• Zgjidhen karbohidrate me indeks të ulët/mesatar glicemik: drithëra integrale, bishtajore, perime, fruta të plota.
• Kufizohen fort sheqernat e shtuara: sheqer, ëmbëlsira, lëngje frutash, pije me gaz, produkte furre të bardha.
• Porcionet e karbohidrateve shpërndahen gjatë ditës, jo “të gjitha në një vakt”.
Pjata e diabetit / ndarja vizuale e pjatës
Një model shumë praktik që rekomandohet gjerësisht:
- ½ pjata: perime jo niseshtore (sallata jeshile, brokoli, kungull, lulelakër, spinaq, kastravec, domate).
• ¼ pjata: proteinë e dobët (peshk, pulë pa lëkurë, vezë, bishtajore, produkte qumështi të lehta).
• ¼ pjata: karbohidrate cilësore (oriz integral, bukë integrale, patate e ëmbël, bishtajore, fruta, kos pa sheqer).
Kjo e bën shumë më të lehtë kontrollin e glicemisë pa numëruar çdo gram.
Balancë midis makronutrientëve
- Karbohidratet: të shpërndara në çdo vakt, duke favorizuar burime me fibra.
• Proteina: në çdo vakt, sepse ndihmon ngopjen dhe stabilizon gliceminë (peshk, pulë, bishtajore, kos i thjeshtë).
• Yndyrnat: të fokusohemi te yndyrnat e shëndetshme (vaj ulliri, arra, fara, avokado) dhe të ulim yndyrnat e ngopura (mishra të yndyrshëm, gjalpë, produkte shumë të yndyrshme shtazore).
Fibrat janë “aleati kryesor”
- Synohet një marrje e lartë, por graduale, e fibrave nga perime, fruta të plota, bishtajore dhe drithëra integrale.
• Fibrat ngadalësojnë përthithjen e glukozës dhe ulin HbA1c, përmirësojnë edhe peshën dhe profilin lipidik.
Kontroll i kalorive dhe peshës trupore
- Udhëzimet e fundit e theksojnë qartë: humbja e moderuar në peshë (5–10%) përmirëson ndjeshëm gliceminë, tensionin, trigliceridet dhe HDL/LDL.
• Kjo arrihet me:
• Porcione më të vogla
• Më pak ushqime të përpunuara, të skuqura, të sheqerosura
• Rritje të aktivitetit fizik.
Kufizimi i kripës, yndyrnave të ngopura dhe trans
Sepse diabeti shkon “dorë për dore” me rrezikun kardiovaskular:
- Ulje e kripës (rreth ≤ 5–6 g/ditë, në varësi të udhëzimeve dhe tensionit).
• Shmangie e ushqimeve me yndyrna trans dhe reduktim i yndyrnave të ngopura (mishra shumë të yndyrshëm, produkte të skuqura, margarinë, produkte të gatshme industriale).
Rregullsi në orare dhe strukturë vaktesh
- 3 vakte kryesore + 1–2 snack (nëse duhet) për të shmangur hipogliceminë dhe luhatjet e mëdha.
• Të shmangen periudhat shumë të gjata pa ngrënë, sidomos në pacientët me insulinë.
