Kortizoli, i njohur ndryshe si hormoni i stresit, është një hormon jetik i prodhuar nga gjëndrat mbiveshkore që ndihmon trupin të përballojë situata stresuese, të rregullojë metabolizmin dhe të mbajë presionin e gjakut dhe sheqerin nën kontroll.
Megjithatë, kur nivelet e kortizolit qëndrojnë të ngritura për një kohë të gjatë, një situatë e quajtur hiperkortizolizëm, kjo mund të ndikojë negativisht në trupin dhe mendjen tonë.
Çfarë e shkakton kortizolin e lartë?
Nivelet e kortizolit mund të jenë të larta për shumë arsye, duke përfshirë:
-Stres kronik: Situata të vazhdueshme stresi në punë, në marrëdhënie apo jetën e përditshme nxisin prodhimin e kortizolit.
-Medikamentet kortikosteroide: Përdorimi afatgjatë i medikamenteve si prednizoloni që imitojnë kortizolin mund ta mbajë atë të lartë.
-Çrregullime hormonale: Tumoret e gjëndrave mbiveshkore ose të hipofizës mund të rrisin prodhimin e kortizolit në mënyrë patologjike, si në sindromën e Cushing-it.
Simptomat shkencore të kortizolit të lartë:
Studiuesit dhe mjekët identifikojnë një sërë simptomash që lidhen me nivelet e larta të kortizolit, dhe ato nuk janë thjesht “stres i zakonshëm”.
Shtim i pashpjegueshëm në peshë
Një nga shenjat më të shpeshta është rritja e peshës, sidomos në zonën e barkut dhe në fytyrë (“moon face”), ndërkohë që krahët dhe këmbët duken më të holla.
Kortizoli i lartë mund të çojë në:
-ngadalësim të shërimit të plagëve
-shenja të zeza ose të purpurta të shtrirjes së lëkurës.
Ndryshime metabolike dhe kardiovaskulare
– Sheqer i lartë në gjak që mund të rrisë rrezikun e diabetit tip 2
Këto ndikime lidhen me veprimin e kortizolit mbi metabolizmin e sheqerit dhe balancën e ujit dhe elektroliteve në trup.
Dobësi muskulare dhe lodhje kronike
Kortizoli ndikon në metabolizmin proteinik, duke ndihmuar në “shkatërrimin” e muskujve dhe duke ulur fuqinë fizike.
Nivelet e larta të kortizolit mund të çrregullojnë ritmin circadian të trupit, duke shkaktuar:
-nervozizëm, ankth dhe madje depresion
Kjo shpjegohet me ndërveprimin e kortizolit me neurotransmetuesit dhe qendrat e humorit në tru.
Ndikime hormonale dhe riprodhuese
Tek femrat, kortizoli i lartë mund të çojë në çrregullime menstruale, ulje të libidos dhe probleme me fertilitetin; tek meshkujt, mund të ndikojë në prodhimin e hormoneve seksuale.
Përdorimi afatgjatë i kortizolit mund të reduktojë densitetin e kockave, duke rritur rrezikun e frakturave dhe osteoporozës, veçanërisht te gratë pas menopauzës.
Kur duhet të kërkosh ndihmë mjekësore?
Nëse ke disa nga simptomat e përshkruara dhe ato zgjasin me muaj pa shpjegim të qartë, mjeku mund të rekomandojë teste për kortizolin, përfshirë matjen në gjak, urinë ose pështymë, si dhe imazhe të gjëndrave mbiveshkore apo hipofizës.
Kortizoli nuk është vetëm “hormoni i stresit”, kur mbahet i ngritur për një periudhë të zgjatur, ai mund të ndihmojë në zhvillimin e sëmundjeve metabolike, kardiovaskulare, hormonale dhe neurologjike.
Të kuptuarit e shenjave në kohë dhe trajtimi i shkakut themelor janë hapa kyç për shëndetin afatgjatë.
