Irani, i cili pritet të rifillojë bisedimet bërthamore me Shtetet e Bashkuara të premten në Oman, ka paralajmëruar vazhdimisht se programi i tij i fuqishëm i raketave balistike – një nga më të mëdhenjtë në Lindjen e Mesme është një “vijë e kuqe” në çdo negociatë.
Testi më i fundit i kapaciteteve raketore iraniane ndodhi gjatë luftës 12-ditore në qershor 2025 me Izraelin, gjatë së cilës Teherani lëshoi breshëri raketash balistike drejt Izraelit, duke shkaktuar dhjetëra viktima dhe shkatërrimin e dhjetëra ndërtesave dhe blloqeve të banimit në qendër dhe veri të vendit.
Sipas një analize të Institutit për Studimin e Luftës (ISË) dhe projektit AEI Critical Threats, Izraeli “ka shkatërruar me gjasë rreth një të tretën e lëshuesve iranianë të raketave” gjatë konfliktit.
Zyrtarët iranianë kanë deklaruar vazhdimisht se vendi është rimëkëmbur nga dëmet e luftës dhe se kapacitetet e tij janë më të forta se kurrë.
Çfarë janë raketat balistike?
Një raketë balistike është një armë e shtyrë nga raketa, e cila drejtohet gjatë fazës fillestare të ngritjes, por më pas ndjek një trajektore rënieje të lirë nën ndikimin e gravitetit për pjesën më të madhe të fluturimit. Ajo mund të transportojë koka luftarake me eksplozivë konvencionalë ose potencialisht biologjikë, kimikë apo bërthamorë.
Shtetet perëndimore e shohin arsenalin balistik të Iranit si një kërcënim konvencional për stabilitetin e Lindjes së Mesme dhe si një mjet të mundshëm për transportin e armëve bërthamore, nëse Teherani do t’i zhvillonte ato. Irani mohon se synon ndërtimin e bombave atomike.
Llojet dhe rrezet e raketave iraniane
Sipas Zyrës së Drejtorit të Inteligjencës Kombëtare të SHBA-së, Irani ka rezervën më të madhe të raketave balistike në Lindjen e Mesme. Rrezja e tyre është e kufizuar nga vetë Irani në 2.000 kilometra – distancë që, sipas zyrtarëve iranianë, mjafton për të mbuluar Izraelin.
Shumë nga bazat raketore ndodhen në dhe rreth Teheranit. Të paktën pesë “qytete raketore” nëntokësore janë identifikuar në provinca të ndryshme, përfshirë Kermanshahun, Semnanin dhe zona pranë Gjirit.
Sipas Qendrës për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare (CSIS), Irani zotëron disa raketa me rreze të gjatë që mund të arrijnë Izraelin, përfshirë: Sejil – 2.000 km, Emad – 1.700 km, Ghadr – 2.000 km, Shahab-3 – 1.300 km, Khorramshahr – 2.000 km, Hoveyzeh – 1.350 km.
Agjencia gjysmëzyrtare ISNA publikoi në prill 2025 një grafik që tregonte nëntë raketa iraniane që, sipas saj, mund të godasin Izraelin. Mes tyre: Sejil, me shpejtësi mbi 17.000 km/orë dhe rreze 2.500 km, Kheibar, me rreze 2.000 km, Haj Qasem, me rreze 1.400 km
Shoqata për Kontrollin e Armëve (Arms Control Association) thotë se arsenali përfshin edhe: Shahab-1 – rreth 300 km, Zolfaghar – 700 km, Shahab-3 – 800–1.000 km, Emad-1 (në zhvillim) – deri 2.000 km, Sejil (model në zhvillim) – 1.500–2.500 km
Strategjia dhe zhvillimi raketor
Irani thotë se raketat balistike shërbejnë si mjet kyç parandalues dhe hakmarrës kundër SHBA-së, Izraelit dhe objektivave të tjerë rajonalë.
Sipas një raporti të vitit 2023 nga Behnam Ben Taleblu i Fondacionit për Mbrojtjen e Demokracive, Irani po zgjeron depot nëntokësore të raketave, përfshirë sisteme transporti dhe lëshimi, si dhe qendra prodhimi dhe magazinimi. Në vitin 2020, Irani deklaroi se kishte lëshuar për herë të parë një raketë balistike nga nëntoka.
Raporti thekson se vite të tëra të inxhinierisë së kundërt dhe prodhimit të raketave i kanë mundësuar Iranit të përdorë materiale më të lehta kompozite për të rritur rrezen e fluturimit.
Në qershor 2023, Irani prezantoi atë që e quajti raketën e parë balistike hipersonike të prodhuar në vend. Raketat hipersonike fluturojnë me shpejtësi mbi pesë herë më të madhe se ajo e zërit dhe ndjekin trajektore komplekse, duke i bërë të vështira për t’u interceptuar.
Sipas Shoqatës për Kontrollin e Armëve, programi raketor iranian bazohet kryesisht në dizajne të Koresë së Veriut dhe Rusisë, me ndihmë edhe nga Kina.
Irani zotëron gjithashtu raketa lundruese (cruise), përfshirë Kh-55, e aftë të mbajë koka bërthamore dhe me rreze deri 3.000 km.
Sulme rajonale
Në qershor, Irani iu përgjigj përfshirjes së SHBA-së në luftën ajrore të Izraelit kundër Iranit duke goditur me raketa bazën ajrore amerikane Al Udeid në Katar. Teherani kishte paralajmëruar më herët për sulmin dhe nuk pati viktima. Uashingtoni shpalli armëpushim disa orë më vonë.
Garda Revolucionare përdori raketa edhe në janar 2024, duke deklaruar se kishte goditur selinë e spiunazhit izraelit në rajonin autonom kurd të Irakut dhe militantë të Shtetit Islamik në Siri.
Irani ka njoftuar gjithashtu për sulme raketore ndaj bazave të një grupi militant baluç në Pakistan.
Arabia Saudite dhe SHBA-ja kanë deklaruar se besojnë se Irani ishte pas sulmit me dronë dhe raketa ndaj objekteve kyçe të naftës saudite në vitin 2019, akuza që Teherani i ka mohuar.
Në vitin 2020, Irani lëshoi raketa ndaj forcave të udhëhequra nga SHBA-ja në Irak, përfshirë bazën ajrore al-Asad, si hakmarrje për sulmin me dron që vrau gjeneralin Qassem Soleimani./Reuters
